Kabızlık !
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kabızlık Nedir? Tanımı ve Temel Özellikleri
Kabızlık (konstipasyon); bireylerin beslenme alışkanlıklarına ve toplumsal yapıya göre değişebilen, ancak genel olarak haftada 3 kez veya daha az sayıda, sert kıvamlı ve zorlanarak dışkılama durumu olarak tanımlanır. Bazı bireyler haftada 2-3 kez dışkılamalarına rağmen, dışkı kıvamı normal olduğu ve zorlanma yaşamadıkları için bu durumu bir şikayet olarak görmeyebilirler.
Kabızlığın en belirgin karakteristikleri şunlardır:
- Dışkı kıvamının sert olması,
- Dışkı miktarının azlığı,
- Dışkılama sırasında aşırı ıkınma ve zorlanma ihtiyacı.
Bunların yanı sıra; dışkılama hissinin oluşmaması, tuvalete gidildiği halde dışkılayamama, küçük ve sert parçalar halinde dışkılama ile dışkılama sonrası tam boşalamama hissi sık görülen bulgular arasındadır.
Kabızlık Neden Olur? Fizyolojik ve Organik Sebepler
Kalın bağırsaklar (kolon), yaklaşık 140-180 cm uzunluğundadır ve temel görevi ince bağırsaktan gelen içerikteki su ve elektrolitleri emmektir. Dışkının kalın bağırsakta normalden uzun süre kalması, suyun daha fazla emilmesine ve dışkının sertleşmesine neden olur.
Kabızlık nedenleri iki ana grupta incelenir:
- Fonksiyonel Kabızlık: Genellikle altta yatan organik bir hastalık bulunmaz. Yaşam tarzı ve bağırsak hareketlerindeki düzensizliklerden kaynaklanır.
- Organik Kabızlık: Dışkının ilerlemesini engelleyen tümör, iltihabi bağırsak hastalıkları veya yapısal bozukluklar gibi fiziksel engellerden kaynaklanır.
Fonksiyonel Kabızlığın Üç Temel Mekanizması
| Mekanizma Türü | Özellikleri | Nedenleri |
|---|---|---|
| Hiperkinetik (Aşırı Kasılma) | Bağırsaktaki yerel kasılmalar artmıştır, dışkı küçük parçalıdır. | Genellikle İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS) ile ilişkilidir. |
| Hipokinetik (Tembel Bağırsak) | Bağırsakların ileriye doğru itici gücü azalmıştır. | Diyabet, hipotiroidi, gebelik, hareketsizlik, düşük lifli beslenme. |
| Diskezi (Dışkılama Bozukluğu) | Rektumdaki dışkının algılanması veya atılması aşamasındaki koordinasyon bozukluğudur. | Rektum hastalıkları veya nörolojik sorunlar. |
Kabızlık Teşhisi ve Tanı Yöntemleri
Kabızlık şikayetiyle başvuran hastalarda öncelikle detaylı bir tıbbi öykü alınır ve fiziksel muayene yapılır. Tanı sürecinde kullanılan yöntemler şunlardır:
- Biyokimyasal Testler: Tiroid fonksiyonları ve kan değerleri kontrol edilir.
- Çift Kontrastlı Baryumlu Kolon Grafisi: Bağırsak uzunluğu, şekil bozuklukları ve darlıklar hakkında kolonoskopiye yakın duyarlılıkta bilgi verir.
- Defekografi: Özellikle yaşlı hastalarda dışkılama fizyolojisini incelemek için kullanılır.
- Radyoopak Marker Çalışması: Yutulan belirteçlerin bağırsaktaki ilerleme hızı takip edilerek bağırsak hareketleri ölçülür.
- Kolonoskopi: İlk seçenek olmamakla birlikte; kanama, hızlı kilo kaybı, kansızlık veya dışkı çapında incelme gibi alarm belirtileri varsa mutlaka uygulanmalıdır.
Kabızlık Tedavisi ve Çözüm Yolları
Kabızlık tedavisi, altta yatan nedene göre kişiselleştirilir. Ancak genel iyileşme için şu yaşam tarzı değişiklikleri kritiktir:
- Lifli Beslenme: Günde ortalama 30-35 gram lif tüketilmelidir. Buğday kepeği, tahıllar, yeşil sebzeler ve meyve kabukları (suda erimeyen lifler) dışkı hacmini artırarak hareketi kolaylaştırır.
- Sıvı Tüketimi: Günde en az 8-10 bardak su içilmelidir.
- Egzersiz: Düzenli yürüyüş ve fiziksel aktivite bağırsak hareketlerini uyarır.
- Tuvalet Alışkanlığı: Dışkılama hissi ertelenmemeli, tuvalette yaklaşık 15 dakika beklenmelidir.
İlaç Kullanımı ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Dışkı yumuşatıcılar ve bağırsak uyarıcı ilaçlar (laksatifler) bilinçsiz kullanılmamalıdır. Uzun süreli kullanımda;
- Bağırsak mukozasında renk değişimi (melanosis coli),
- Elektrolit bozuklukları ve kemik erimesi,
- İlaç bırakıldığında daha şiddetli kabızlık gelişebilir.
Uzman Önerileri: Düzenli Bağırsak Alışkanlığı İçin 6 İpucu
- Lif miktarını artırın: Sebze ve tam tahıllı gıdalara ağırlık verin.
- Doğal içecekler tüketin: Sabahları erik veya şeftali suyu tercih edin.
- Komposto desteği: Günde iki öğün az şekerli meyve kompostosu tüketin.
- Psyllium kullanımı: Hekim önerisiyle günde iki kez bir çorba kaşığı psyllium (karnıyarık otu) kullanabilirsiniz.
- Kahvaltıyı atlamayın: Sabah aç karnına kuru kayısı, incir veya erik üzerine 2 bardak su içerek güne başlayın.
- Zaman ayırın: Kahvaltı sonrası tuvalet hissi olmasa bile 15 dakika tuvalette vakit geçirin, ancak aşırı ıkınmaktan kaçının.
DİKKAT: Son 6 ay içerisinde dışkılama alışkanlığınızda değişiklik, dışkı kalınlığında azalma veya dışkılamada yeni başlayan bir güçlük fark ederseniz, vakit kaybetmeden bir gastroenteroloji uzmanına başvurunuz.
