Hepatit b

Hepatit B Virüsü (HBV) Nedir ve Ne Kadar Yaygındır?

Hepatit B virüsü (HBV), dünya genelinde en sık enfeksiyon oluşturan mikroorganizmaların başında gelmektedir. Güncel verilere göre, dünya çapında yaklaşık 400 milyon kişinin kronik HBV enfeksiyonu ile yaşadığı bilinmektedir. HBV, bulaşıcılık oranı bakımından oldukça güçlü bir virüstür; öyle ki AIDS’e yol açan HIV virüsünden 100 kat daha bulaşıcı olduğu kanıtlanmıştır.

Hepatit B'nin görülme sıklığı coğrafi bölgelere göre ciddi farklılıklar göstermektedir. Ülkeler bazında tahmini taşıyıcı sayıları şu şekildedir:

• Türkiye: 4-5 milyon (Batı bölgelerinde %5, Doğu bölgelerinde %8-10)
• Çin: 125 milyon
• Brezilya: 3.7 milyon
• Kore: 2.6 milyon
• Japonya: 1.7 milyon
• ABD: >1 milyon
• İtalya: 0.9 milyon

HBV Nasıl Bulaşır ve Yayılması Nasıl Önlenir?

Hepatit B virüsü, enfekte kişilerin kanı ve vücut sıvıları aracılığıyla bulaşır. Virüsün en dikkat çekici özelliklerinden biri, vücut dışında kuru ortamlarda bile 7-10 gün boyunca canlılığını koruyabilmesidir. Bulaşma yolları bölgelere göre iki ana grupta incelenir:

1. Dikey Bulaşma (Vertical): Anneden bebeğe geçiş şeklindedir. Özellikle Çin, Güneydoğu Asya, Orta Doğu ve Afrika'da yaygındır.
2. Yatay Bulaşma (Horizontal): Steril olmayan iğne kullanımı, tıbbi müdahaleler, kan transfüzyonu ve korunmasız cinsel ilişki gibi yollarla gerçekleşir. Batı ülkelerinde daha sık görülür.

Korunma Yöntemleri ve Hijyen Kuralları

HBV yayılımını durdurmak için en etkili yöntem Hepatit B aşısıdır. Aşı, belirli aralıklarla uygulandığında ömür boyu koruma sağlar. Günümüzde yeni doğan bebeklere rutin olarak uygulanmaktadır. Virüsle temas eden aşılanmamış kişilere ise ilk iki hafta içinde pasif immünizasyon (hepatit B immün globulin) uygulanarak 3-6 aylık geçici koruma sağlanabilir.

Bireysel olarak alınması gereken önlemler şunlardır:

• Güvenli cinsel yaşam (prezervatif kullanımı).
• Diş fırçası ve tıraş bıçağı gibi kişisel eşyaların ortak kullanılmaması.
• Kan, organ veya sperm bağışından kaçınılması (enfekte kişiler için).
• Yüzey temizliğinde 1/10 oranında sulandırılmış çamaşır suyu kullanımı.

HBV Enfeksiyonunun Seyri ve Belirtileri

Virüs vücuda girdikten sonra karaciğere yerleşir ve burada çoğalmaya başlar. Hastalığın seyri, virüsün alındığı yaşa göre büyük farklılıklar gösterir. Erişkinlerde belirtiler genellikle 2-6 ay sonra ortaya çıkar.

Klinik Tablo ve Risk Oranları:

Kronik Hepatit B ve Karaciğer Hasarı

HBV'nin 6 ay içinde vücuttan temizlenememesi durumuna kronik HBV enfeksiyonu denir. Bu evre genellikle sessiz ilerler. Ancak karaciğer hasarı arttığında halsizlik, eklem ağrıları, sarılık ve karın şişmesi gibi belirtiler baş gösterir.

Karaciğerdeki hasar, virüsün doğrudan etkisiyle değil, vücudun virüse karşı verdiği immün yanıt (bağışıklık cevabı) sonucu oluşur. Hücreler zarar gördükçe yerini bağ dokusu alır (fibrozis) ve bu süreç ilerleyerek karaciğer sirozu veya karaciğer kanserine yol açabilir. Kronik hastaların %15-25'inde ölüm sebebi bu komplikasyonlardır.

Viral Mutasyon ve HBeAg Durumu

Virüs bazen genetik değişikliğe uğrayarak mutasyon geçirebilir. En sık görülen HBeAg mutasyonu, hastalığın takibini zorlaştırır. Normalde HBeAg'nin negatifleşip antikor oluşması (serokonversiyon) iyileşme belirtisiyken, mutant virüslerde HBeAg negatif olsa bile virüs çoğalmaya ve karaciğere zarar vermeye devam eder.

Kronik HBV Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar

Tedavinin temel amacı; virüs miktarını (HBV-DNA) azaltmak, karaciğer enzimlerini normalleştirmek ve karaciğerdeki iltihabı durdurmaktır. Günümüzde onaylanmış başlıca ilaçlar şunlardır:

• İnterferon
• Lamivudine
• Adefovir
• Entacavir

Tedaviye kalıcı yanıt oranı günümüzde %25-39 civarındadır. İlaç tedavisinin yanı sıra hastaların kesinlikle alkol kullanmaması ve doktora danışmadan ilaç tüketmemesi hayati önem taşır.

Mini HBV Sözlüğü

• ALT & AST: Karaciğer hücresi hasarını gösteren enzimler (Normal: < 40 IU/L).
• HBsAg: Kanda bulunması kişinin enfekte veya taşıyıcı olduğunu gösterir.
• Anti-HBs: Virüse karşı bağışıklık kazanıldığını (aşı veya iyileşme ile) gösterir.
• HBV-DNA: Virüsün kandaki miktarını ve çoğalma hızını belirleyen test.
• Bilirubin: Yükseldiğinde sarılığa ve idrar renginde koyulaşmaya neden olan pigment.
• Siroz: Karaciğerde geri dönüşümsüz bağ dokusu oluşumu ve fonksiyon kaybı.
• Biyopsi: Karaciğer hasarının derecesini ölçmek için iğne ile parça alınması işlemi.