Peptik ülser

Ülser (Peptik Ülser) Nedir?

Ülser veya tıbbi adıyla peptik ülser, sindirim sisteminde yemek borusu, mide ve oniki parmak bağırsağının iç yüzeyini kaplayan mukoza tabakasının hasar görmesi sonucu oluşan derin yaralardır. Bu hasar; mide asidi, pepsin gibi sindirim enzimleri, safra tuzları veya belirli ilaçların (aspirin ve antiromatizmal ilaçlar) etkisiyle meydana gelir. Normal şartlarda gıdaların sindirimi için gerekli olan mide asidi ve proteinleri parçalayan pepsin enzimi, koruyucu mekanizmalar sayesinde mideye zarar vermez.

Mide ve oniki parmak bağırsağında, asidin dokuya ulaşmasını engelleyen kalın bir mukus tabakası bulunur. Ülser, mukozayı hasarlayan saldırgan faktörler ile koruyucu faktörler arasındaki dengenin bozulmasıyla ortaya çıkar. Halk arasında genellikle "mide ülseri" olarak bilinse de peptik ülserlerin büyük bir çoğunluğu onikiparmak bağırsağında görülmektedir.

Ülser Çeşitleri ve Görülme Sıklığı

Ülserler oluştukları bölgeye göre farklı isimler alırlar ve boyutları 3-5 mm ile 5 cm arasında değişebilir:

• Gastrik Ülser: Midede oluşan ülserler.
• Duodenum (Bulber) Ülseri: Oniki parmak bağırsağında oluşan ülserler.

Toplumun yaklaşık %10'unun yaşamı boyunca en az bir kez peptik ülser hastalığı geçirdiği tahmin edilmektedir. İstatistiklere göre hastalık erkeklerde kadınlara oranla iki kat daha fazla görülür. Oniki parmak bağırsağı ülseri genellikle 30-45 yaş aralığında, mide ülserleri ise daha ileri yaşlarda (50-65) ortaya çıkar.

Ülser Neden Oluşur?

Günümüzde ülser oluşumunda "asit yoksa ülser de yoktur" prensibi geçerliliğini korusa da asit tek başına bir neden değildir. Ülserin temelinde iki ana faktör yatmaktadır:

1. Helicobacter Pylori (HP): Ülserli hastaların yaklaşık %75'inde bu bakteri tespit edilmektedir.
2. İlaç Kullanımı: Uzun süreli aspirin veya Steroid Olmayan Antiromatizmal İlaçların (NSAEİ) kullanımı mukoza bütünlüğünü bozar.

Geçmişte temel neden sanılan stres, günümüzde birincil neden olarak görülmese de; ağır yanıklar, kafa travmaları veya yoğun bakım süreçleri gibi vücudun aşırı strese girdiği durumlarda ciddi ülserler gelişebilmektedir. Ayrıca Zollinger Ellison Sendromu gibi nadir görülen durumlarda aşırı asit salgılanması da ülsere yol açar.

Helicobacter Pylori (HP) Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Helicobacter pylori, ağız yoluyla alınan ve mide mukozasının altına yerleşerek kronik enfeksiyon oluşturan spiral şeklinde bir bakteridir. Salgıladığı toksinlerle mukus tabakasını zayıflatarak mideyi asit saldırısına açık hale getirir.

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından 1. derece kanserojen faktör olarak kabul edilmiştir.
• Toplumumuzun yaklaşık %80'i bu bakteriyle enfektedir.
• Teşhis için endoskopik biyopsi, üre-nefes testi, kan veya dışkı testleri kullanılır.
• Tedavisinde özel antibiyotik rejimleri uygulanır ve başarı oranı %80 civarındadır.

Ülserin Belirtileri Nelerdir?

Ülserin en tipik belirtisi, karnın üst kısmında (göbek ile göğüs kemiği arasında) hissedilen künt bir ağrıdır. Bu ağrı şu özelliklerle karakterizedir:

• Ezilme, kazınma veya yanma hissi şeklindedir.
• Sırta veya yanlara yayılabilir, gece uykudan uyandırabilir.
• Genellikle açlık durumunda başlar; gıda veya antasit alımıyla hafifler.
• Mide ülserinde ağrı yemekten sonra artabilir, şişkinlik ve gaz eşlik edebilir.
• Bazı vakalarda hiçbir belirti yokken doğrudan kanama veya delinme ile kendini gösterebilir.

Teşhis ve Tedavi Yöntemleri

Teşhis

En güvenilir teşhis yöntemi Gastroskopi (Endoskopi) işlemidir. Bu yöntemle ülser doğrudan görülür ve gerektiğinde doku örneği (biyopsi) alınır. Özellikle mide ülserlerinde kanser olasılığını dışlamak için biyopsi hayati önem taşır.

Tedavi

Tedavinin ilk basamağı mide asidinin baskılanmasıdır. Bu sayede hem mukoza iyileşir hem de pepsin enzimi inaktive edilir.

Ülser Komplikasyonları

Ülser tedavi edilmediğinde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir:

• Kanama: Kahve telvesi şeklinde kusma veya siyah (katran rengi) dışkılama ile belirti verir. Acil hastane yatışı gerektirir.
• Tıkanma (Obstrüksiyon): Oniki parmak bağırsağındaki daralma nedeniyle eski gıdaların kusulması ve ağız kokusu görülür.
• Delinme (Perforasyon): Karında ani, bıçak saplanır tarzda şiddetli ağrı ile başlar. Karın zarı iltihabına (peritonit) yol açtığı için tedavisi cerrahidir.