Yalan ama neden ve kimi kandırmak için ?

Çocukluktan Yetişkinliğe Yalan Kavramı ve Kökenleri

Pinokyo ve Yalancı Çoban, çocukluk yıllarımızdan itibaren zihnimize kazınan, gündelik yaşantımızda sıkça hatırladığımız sembolik kahramanlardır. Bu karakterler, ebeveynlerimiz ve çevremiz tarafından genellikle "en büyük suç" olarak tanımlanan yalan kavramını bizlere hatırlatır. Ancak zamanla yalan, masalların ötesine geçerek gündelik hayatımızın bir parçası haline gelebilir.

Birçok insan, kendi yarattığı gerçeklerin peşinden giderek usta bir yalancıya dönüşebilir. Bu süreçte asıl kandırılan kişi her ne kadar bireyin kendisi olsa da, çoğu zaman bu durum göz ardı edilir. Türk Dil Kurumu (TDK) yalanı; "aldatmak amacıyla bilerek ve gerçeğe aykırı olarak söylenen söz" şeklinde tanımlar. Bu eylem, başlangıçta bilinçli bir tercih olsa da zamanla kontrol edilemez bir hal alabilir.

Yalanın Bağımlılık Yapıcı Etkisi ve Patolojik Boyutu

Yalan söylemek, belirli bir süre sonra tıpkı alkol veya diğer nörokimyasal etkili maddeler gibi bağımlılık yapmaya başlar. Küçük dozlarda başlayan bu alışkanlık, bireyin hayatındaki sorunlar arttıkça şiddetlenir. Kişi, günün herhangi bir anında kendini kontrolsüzce yalan söylerken bulabilir.

Yalan söyleme eylemi patolojik (hastalıklı) bir boyuta ulaştığında, ortada ciddi bir sorun var demektir. Yalanın doğası gereği, gerçekler er ya da geç ortaya çıkar. Bu durum, beraberinde ciddi sosyal problemleri getirir. Yalancı çoban hikayesinde olduğu gibi, kişinin tüm davranışları çevresi tarafından kuşkuyla takip edilmeye başlanır ve güven ilişkisi tamamen zedelenir.

Profesyonel Yalancılık ve Kendini Kandırma

En başarılı yalancılar, öncelikle kendilerini kandırabilen kişilerdir. Eğer bir birey, söylediği yalanlara kendi inanmayı başarıyorsa, bu durum başkaları tarafından da doğruymuş gibi algılanır. Bu noktada yalan söyleyen kişinin beden dili ve iletişim becerileri, karşı tarafa doğruluğu yansıtan mesajlar verir.

Profesyonel bir yalancıda gözlemlenmeyen belirtiler:

• Yanakların kızarması
• Sesin titremesi
• Gözlerin kaçırılması
• Burnun kaşınması

İnsanı Yalan Söylemeye İten Temel Nedenler

Yalan, iletişimi bozsa ve güveni yerle bir etse de, bireyleri bu eyleme iten çeşitli psikolojik ve sosyal nedenler bulunmaktadır. Bu nedenler şu şekilde kategorize edilebilir:

Sosyal Ortam ve Toplumsal Etkiler

İçinde yaşanılan sosyal çevredeki ahlaki erozyon, yalan söylemeyi normalleştirebilir. Toplumdaki değer aşınması, bireyin "herkes yalan söylüyor" gibi savunmalar geliştirerek yalanın kötü bir şey olmadığına inanmasına yol açar. Bu durum, bireysel bir sorundan ziyade toplumsal bir güven problemine dönüşmektedir.

Kaynak: Murat Sarısoy - Our Future Gençlik Dergisi, Sayı 35, Ekim 2007