Şeker hastalığı (diyabet)

Şeker Hastalığı (Diyabet) Nedir?

Vücudumuzun günlük aktivitelerini sürdürebilmesi için glukoz adı verilen bir şeker türüne ihtiyacı vardır. Tükettiğimiz nişastalı ve şekerli gıdalar, sindirim sistemi aracılığıyla glukoza dönüştürülerek kana karışır. Ancak kandaki glukozun enerjiye dönüşebilmesi için pankreas tarafından salgılanan insülin hormonuna ihtiyaç duyulur.

İnsülin, glukozun hücre içine girmesini sağlayarak enerji üretimini gerçekleştirir. Pankreas yeterli insülin üretemediğinde vücut glukozu kullanamaz ve kan şekeri yükselmeye başlar. Tıpta bu durum şeker hastalığı (diyabet) olarak tanımlanmaktadır.

Şeker Hastalığı Tipleri Nelerdir?

Diyabet, ortaya çıkış mekanizmasına ve görüldüğü yaş grubuna göre farklı türlere ayrılmaktadır:

• Tip 1 Diyabet: Genellikle çok genç yaşlarda başlar. Pankreasta insülin üretimi ya tamamen durmuştur ya da yok denecek kadar azdır. Görülme sıklığı bölgelere göre değişmekle birlikte, her yıl 15 yaş altı 100.000 çocuktan 1-42'sinde gelişmektedir.
• Tip 2 Diyabet: Erişkin yaşlarda ortaya çıkar. İnsülin üretimi olsa da hücreler bu hormona karşı direnç gösterir ve insülin işlevini yerine getiremez. Erişkin nüfusta görülme oranı %4-8 arasındadır.
• Gestasyonel (Gebelik) Diyabeti: Hamilelik dönemindeki hormonal değişimlere bağlı olarak gelişir. Genellikle doğum sonrası kan şekeri normale döner; ancak bu kişilerin %40'ında sonraki 15 yıl içinde Tip 2 diyabet gelişme riski bulunur.

Şeker Hastalığı Riski Kimlerde Daha Fazladır?

Diyabet her yaşta ve her bireyde görülebilse de bazı gruplar daha yüksek risk altındadır. Şeker hastalığı risk faktörleri şunlardır:

• Ailesinde diyabet öyküsü bulunanlar,
• Fazla kilolu (obez) bireyler,
• 4 kg üzerinde bebek dünyaya getiren kadınlar,
• Yoğun stres altında yaşayanlar.

Ayrıca pankreas iltihabı, tümörleri, pankreas ameliyatları ile hipertiroidi ve akromegali gibi hormonal hastalıklar da Tip 2 diyabeti tetikleyebilir.

Şeker Hastalığının Belirtileri ve Tanı Yöntemleri

Diyabet belirtileri genellikle zaman içinde yavaş yavaş gelişir. En yaygın görülen semptomlar şunlardır:

• Sık idrara çıkma ve ağız kuruluğu,
• Aşırı su içme isteği,
• Cilt yaralarının geç iyileşmesi,
• Kuru ve kaşıntılı cilt yapısı,
• Sık tekrarlayan enfeksiyonlar,
• El ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma.

Tanı Kriterleri ve Kan Şekeri Değerleri

Diyabet tanısı Açlık Kan Şekeri (AKŞ) ölçümü veya Oral Glikoz Tolerans Testi (OGTT) ile konur. Tanı için kullanılan değer aralıkları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir:

Gizli Şeker (Pre-diyabet) Nedir?

Kan şekeri seviyesinin normalden yüksek, ancak diyabet tanısı koyacak kadar yüksek olmadığı duruma gizli şeker denir. Gizli şekeri olan bireylerde 10 yıl içinde Tip 2 diyabet gelişme riski oldukça yüksektir. Ayrıca bu kişilerde kalp ve damar hastalığı riski, sağlıklı bireylere göre 1.5 kat daha fazladır.

Şeker Hastalığından Korunma ve Tedavi Yöntemleri

Araştırmalar; sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve eğitim ile diyabetin %58 oranında önlenebileceğini göstermektedir. Şeker hastalığı tedavisinde temel amaç, kan şekeri dengesini sağlayarak komplikasyonları önlemektir.

Diyabet Tedavisinin Üç Temel Sütunu

1. Sağlıklı Beslenme: Diyabetik bireylerin besin ihtiyaçları sağlıklı bireylerle aynıdır. Önemli olan doğru besini, doğru miktarda ve uygun zamanda tüketmektir.
2. Düzenli Egzersiz: Vücudun şekeri etkili kullanmasını sağlar. Egzersize kısa sürelerle başlanmalı, pamuklu çorap tercih edilmeli ve kan şekeri düşüşlerine karşı yanınızda mutlaka basit şeker (kesme şeker, meyve suyu vb.) bulundurulmalıdır.
3. İlaç ve İnsülin Tedavisi: Tip 1 diyabetliler için insülin hayati bir zorunluluktur. Tip 2 diyabetlilerde ise durumun seyrine göre ağızdan alınan ilaçlar veya insülin kullanılabilir.

Kimler İnsülin Kullanmalıdır?

• Tip 1 diyabet hastaları,
• İlaçla kontrol altına alınamayan Tip 2 diyabetliler,
• Gebelik dönemindeki diyabetliler,
• Diyabetik ayak, retinopati veya nefropati gibi komplikasyon gelişen hastalar,
• Pankreası ameliyatla alınmış olanlar.

Takipte Kritik Parametre: A1c Testi

Eski adıyla HbA1c, yeni adıyla A1c testi, son 2-3 aylık kan şekeri kontrolünün başarısını gösterir. A1c değerinin %7'nin altında olması, hastalığın kontrol altında olduğunun göstergesidir. %7 üzerindeki değerlerde tedavi planı gözden geçirilmelidir.

Şeker hastalığında tam bir şifa (tamamen yok olma) yoktur; ancak uzman bir diyabet ekibi desteği ve tedaviye tam uyum ile sağlıklı bir ömür sürmek mümkündür.