Gebelik ve astım

Gebelikte Astım: Genel Bakış ve Görülme Sıklığı

Astım, gebelik döneminde en sık karşılaşılan sistemik kronik hastalıklardan biridir. İstatistiksel verilere göre, tüm hamilelerin %4-7'sinde astım görüldüğü bildirilmektedir. Hayatı tehdit edebilecek boyuttaki şiddetli astım atakları ise tüm gebeliklerin %0.2'sinde ortaya çıkmaktadır.

Astım, ilk kez hamilelik sürecinde teşhis edilebileceği gibi, mevcut astım tablosu gebelikle birlikte kötüleşebilir. İyi ve düzenli tedavi edilmemiş astım, hem anne adayı hem de bebek için ciddi sağlık riskleri oluşturabilir. Bu nedenle, sürecin uzman kontrolünde yönetilmesi kritik önem taşır.

Hamilelikte Solunum Sisteminde Yaşanan Fizyolojik Değişimler

Hamilelik dönemi, vücudun sürece uyum sağlaması amacıyla solunum sisteminde bir dizi doğal değişikliğe neden olur. Bu değişimler şu şekilde özetlenebilir:

• Üst Solunum Yolları: Östrojen hormonunun etkisi ve genel vücut ödemine bağlı olarak solunum yollarında şişlikler oluşabilir. Bu durum; burun tıkanıklığı, akıntı ve horlamaya yol açar.
• Anatomik Değişiklikler: Büyüyen rahim, diyafram kasını yaklaşık 4 cm yukarı iter ve göğüs çapında 2 cm'lik bir artış meydana gelir.
• Hormonal Etkiler: Progesteron hormonu akciğer kapasitesini etkileyerek hamile kadının daha hızlı soluk alıp vermesine neden olur. Bu durum kandaki oksijen ve karbondioksit dengesini değiştirir.

Gebelikte Nefes Darlığı ve Tanı Süreci

Normal gebeliklerin %50'sinde, altta yatan bir hastalık olmaksızın nefes darlığı şikayeti görülür. Bu his genellikle 20. haftadan önce başlar ve 28-31. haftalar arasında zirve yapar. Ancak, nefes darlığı şikayeti olan gebelerde akciğer tromboembolisi (pıhtı atması) ve kalp hastalıkları mutlaka ekarte edilmelidir.

Gebeliğin Astım Seyri Üzerindeki Etkileri

Tedavi görmeyen hamilelerin %25'inde astım tablosu iyileşirken, %25'inde kötüleşme izlenir; %50'sinde ise bir değişiklik saptanmaz. Özellikle gebelik öncesi kontrol altına alınmamış astımı olanlarda atak riski daha yüksektir.

Doğum ve Sonrası Süreç:

• Doğum sırasında hastaların %1-10'unda atak görülebilir.
• Normal doğum öncelikli tercihtir; sezaryen uygulamalarında hastalığın kötüleşme riski 18 kat daha fazladır.
• Astım belirtileri genellikle doğumdan 3 ay sonra gebelik öncesi haline döner.
• Erkek fetusu olan annelerde, progesteron değişimlerine bağlı olarak iyileşme daha sık görülür.

Astımın Gebelik ve Bebek Üzerindeki Riskleri

Kontrolsüz astım, anne ve bebek sağlığı üzerinde ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Yapılan çalışmalar, kontrol altına alınmayan astımın şu riskleri artırdığını göstermektedir:

• Anne Sağlığı: Gebeliğe bağlı hipertansiyon, aşırı bulantı-kusma (3 kat artış) ve vajinal kanama (2 kat artış).
• Bebek Sağlığı: Erken doğum, düşük doğum ağırlığı, büyüme geriliği, kronik hipoksi (oksijen yetersizliği) ve anne karnında ölüm riski.
• Gelişimsel Riskler: Astımlı annelerin bebeklerinde astım görülme oranı %20 civarındadır; bu oran genel popülasyonun üzerindedir.

Gebelikte Astım Tedavisi ve Korunma Yolları

Astımlı bir hamilenin tedavisi, hamile olmayan bireylerle büyük oranda benzerlik gösterir. Tedavideki temel amaç, hipoksiyi önlemek ve en iyi solunum fonksiyonuna ulaşmaktır.

Tedavi Prensipleri ve İlaç Kullanımı

1. İlaç Güvenliği: Astım ilaçlarının gebelikte bebek üzerinde zararlı etkileri kanıtlanmamıştır. Asıl risk, ilaç kullanımından kaçınarak astımın kontrolsüz bırakılmasıdır.
2. Kortizon Kullanımı: İnhaler kortizonlar, atak riskini %55 oranında azaltır. Akut ataklarda ise sistemik kortizon gerekebilir.
3. Tetikleyicilerden Kaçınma: Ev tozu, küf, sigara dumanı, evcil hayvan alerjenleri ve kirli havadan uzak durulmalıdır.
4. Eşlik Eden Hastalıklar: Reflü, sinüzit ve üst solunum yolu enfeksiyonları mutlaka tedavi edilmelidir.

Önemli Not: Bebeklerde astım riskini azaltmak için anne sütü ile besleme, alerjenlerden kaçınma ve sigarasız bir ortam sağlama gibi önlemler büyük önem taşır.