Çocuklarda bronşial astım

Çocukluk Çağı Astımı: Genel Bakış ve Görülme Sıklığı

Dünya genelinde ve ülkemizde çocukluk çağı kronik hastalıkları incelendiğinde, astım en üst sırada yer almaktadır. Çocuklarda astım, tıpkı erişkinlerde olduğu gibi bronşların kronik inflamatuar (iltihabi) bir hastalığıdır. Mekanizma benzer olsa da çocukluk çağı astımının gidişatı ve tedavi süreci bazı farklılıklar gösterir.

Özellikle yeni doğan döneminde ayırıcı tanı büyük önem taşır. Çocukluk yaş grubunda en sık karşılaşılan yakınmalardan biri olan hırıltılı solunum, %30-52 oranında görülmektedir. Çocukların %20'si yaşamlarının ilk yıllarında en az bir solunum atağı geçirmektedir. Hırıltılı solunum astımın en önemli bulgusu olsa da, tanı için tek başına yeterli değildir.

Çocuklarda Hırıltılı Solunum Türleri

Çocukluk çağında duyulan her hırıltı astım kaynaklı olmayabilir. Hayatın ilk yıllarında tekrarlayan hırıltılı solunum iki ana grupta incelenir:

1. Geçici İnfantil Hırıltılı Solunum: Viral enfeksiyonlar sırasında ortaya çıkan ve tekrarlayan nöbetlerle seyreden tablodur. Genellikle bronşiolit olarak tanımlanır. Bu çocukların bronş çaplarının daha dar ve bronş tonuslarının artmış olduğu saptanmıştır.
2. İnfantil Bronşial Astım: Klinik olarak geçici hırıltıdan ayırt edilmesi zordur. Astım belirtileri çocukların %80'inde 4 yaşından, %20'sinde ise 1 yaşından önce başlar. Bu gruptaki çocuklar genellikle atopik (alerjik) bünyelidir.

Astım Gelişimini Etkileyen Temel Faktörler

Astım gelişiminde genetik ve çevresel faktörler karmaşık bir etkileşim içerisindedir. Risk faktörlerini şu şekilde sıralayabiliriz:

• Genetik Yatkınlık: Ailede astım öyküsü en kuvvetli risk faktörüdür. Anne ve babanın her ikisi de atopik ise çocukta hastalık görülme oranı %72 gibi yüksek bir seviyeye çıkmaktadır.
• Atopi: Polen, ev tozu akarı ve mantar sporları gibi maddelere karşı IgE antikor üretme yeteneğidir. Atopik bireylerde astım riski 10-20 kat daha fazladır.
• Viral Enfeksiyonlar: Akut astım ataklarının yaklaşık %80'i viral enfeksiyonlar sonrası tetiklenir.
• Çevresel İritanlar: Sigara dumanı, hava kirliliği, parfüm ve kimyasal temizlik malzemeleri atakları tetikleyen en önemli dış etkenlerdir.

Atopi Gelişiminde Rol Oynayan Diğer Riskler

Çocuklarda Astım Tanısı Nasıl Konur?

Klinik Özellikler ve Öykü

Çocuklarda astım tanısı büyük ölçüde hasta öyküsüne dayanır. Özellikle viral enfeksiyon, egzersiz veya alerjen sonrası ortaya çıkan hırıltı ve öksürük uyarıcıdır. Çocuğun koştuğunda öksürmesi, bronş daralmasının (bronşospazm) net bir bulgusudur. Gece uykudan uyandıran şiddetli öksürükler tanı için kritiktir.

Fizik Muayene ve Laboratuvar

Muayenede burun akıntısı, göz altı morlukları (alerjik shiner) ve atopik dermatit lezyonları araştırılır. Tanıyı desteklemek için şu testler kullanılır:

• Solunum Fonksiyon Testleri: 5-6 yaşından büyük, uyum sağlayabilen çocuklarda spirometrik ölçümler yapılır.
• Deri Testleri: Astım tanısı için değil, hastalığa neden olan alerjenlerin (etyoloji) saptanması için uygulanır.
• Görüntüleme: Kontrol edilemeyen vakalarda sinüs grafisi veya bilgisayarlı tomografi gerekebilir.

Korunma ve Tedavi Yöntemleri

Astım yönetiminde korunma üç aşamada değerlendirilir:

1. Primer Korunma: Hastalığın hiç ortaya çıkmamasını hedefler (gebelik dönemi önlemleri).
2. Sekonder Korunma: Genetik yatkınlığı olan bebeklerde belirtiler çıkmadan kür sağlamayı amaçlar.
3. Tersiyer Korunma: Hastalık geliştikten sonra şiddeti azaltmak için alınan önlemlerdir. Evde asla sigara içilmemesi ve nem oranının %50'nin altında tutulması bu aşamanın temelidir.

İlaç Tedavisi ve Çevresel Kontrol

Tedavinin başarısı için hasta ve aile eğitimi ilk maddedir. İlaçlar iki ana grupta toplanır:

• Antiinflamatuar İlaçlar: Tedavi edici ve koruyucu gruptur.
• Bronkodilatatörler: Nefes açıcı, rahatlatıcı ilaçlardır.
• İmmünoterapi (Aşı): 5 yaşından büyük çocuklarda uygun görüldüğünde kullanılır.

ÖNEMLİ UYARI: Çocuğu astımlı olan ebeveynler kesinlikle balkon dahil evin hiçbir alanında sigara içmemeli ve içilmesine izin vermemelidir.