Dissosiyatif kimlik bozukluğu

Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu (DKB) Nedir?

Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu (DKB), genel toplum ve birçok terapist tarafından genellikle az anlaşılan veya yalnızca bir fantezi ürünü olarak değerlendirilen karmaşık bir psikiyatrik tablodur. Psikiyatrik popülasyondaki yaygınlığı akademik çevrelerde tartışılmaya devam etse de birçok terapist meslek hayatı boyunca bir DKB vakasıyla doğrudan karşılaşmamaktadır. Bu durum, hastalığın teşhis ve anlaşılma sürecindeki zorlukları beraberinde getirmektedir.

Türkiye'de DKB Görülme Sıklığı ve Demografik Yapı

Ülkemizde yapılan araştırmalar, Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu görülme sıklığının azımsanmayacak düzeyde olduğunu göstermektedir. İstatistiklere göre DKB görülme oranı psikiyatri servislerinde ortalama %5.4, psikiyatri polikliniklerinde ise %4.0 olarak bildirilmektedir. Bu vakaların büyük bir çoğunluğunu, yaklaşık %75-90 oranında kadınlar oluşturmaktadır.

Temel Belirtiler: Kimlik ve Bellek Karmaşası

DKB’nin temel belirtileri doğrudan bellek ve kimlik yapısı ile ilişkilidir. Bu bozuklukta, kendi içinde sürekliliği olan ve birbirinin yerini alabilen farklı kimlikler aynı kişide birlikte varlığını sürdürür. Genellikle alter kişilik olarak adlandırılan bu kimlikler, yineleyici biçimde denetimi ele alarak kendi kendilik kavramları doğrultusunda hareket ederler.

Alter Kişiliklerin Özellikleri ve Geçiş Süreçleri

Alter kişilikler, bireyin orijinal kimliğinden belirgin şekilde ayrışan özelliklere sahiptir. Bu farklılıklar şu alanlarda gözlemlenebilir:

• Farklı ses tonu ve aksan kullanımı,
• Kelime dağarcığı ve dil kullanım farklılıkları,
• Yüz ifadesi ve hareket özellikleri,
• Psikolojik test bulguları,
• Cinsiyet ve yaş farklılıkları.

DKB vakalarında ikiden başlayarak birçok farklı kimlik türü bulunabilir. Kimlikler arası geçişler genellikle ani ve dramatik bir şekilde gerçekleşir. Bu değişimler çoğunlukla vakanın çevresinde psikososyal bir tehdit algılaması veya stresli bir duruma girmesiyle tetiklenir. Genellikle bir veya iki baskın kişilik bulunur ve bunlardan biri vaka tarafından orijinal kişilik (ev sahibi kişilik) olarak tanımlanır.

DKB’nin Kökeni: Travma ve Savunma Mekanizması

Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu, çoğunlukla çocukluk döneminde güvenilir bir ortamda (ev, okul, kreş) veya sevilen bir kişi (anne, baba, kardeş) tarafından uygulanan sürekli ve şiddetli istismardan kaynaklanmaktadır. DKB’li birey, yaşadığı ağır acı ve ıstırabı bölmenin bir yolunu geliştirir. Alternatif kişiliklere bölünme, çocuğu koruyan ve mümkün olan en iyi şekilde hayatta kalmasını sağlayan bir savunma mekanizması olarak işlev görür.

Loewenstein’a Göre DKB Belirti Kümeleri

Loewenstein, Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu belirtilerini altı ana kümede sınıflandırmıştır:

1. Sürece Ait Belirtiler: Alter özellikleri, pasif etkilenme belirtileri, varsanılar, dilin kullanılışı ve kişilik değişimi (switching).
2. Amnezi Belirtileri: Dalgınlıklar, hatırlanamayan zaman dilimleri ve davranışlar, fügler, kaynağı bilinmeyen eşyalar, ilişkilerde açıklanamayan değişiklikler, yeteneklerde dalgalanma ve yaşam öyküsünün parçalar halinde hatırlanması.
3. Otohipnotik Belirtiler: Kendiliğinden olan trans ve yaş regresyonları, negatif varsanılar, istemli anestezi, vücudun dışına çıkma yaşantıları ve "switching" sırasında göz kürelerinin yuvarlanması.
4. Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Belirtileri: Zihinde canlanma (flash-back), kabuslar, tetikleyici uyaranlara verilen panik tepkileri, aşırı uyarılmışlık ve duygusal tepkisizlik (numbing).
5. Somatoform Belirtiler: Konversiyon belirtileri, psödoepileptik nöbetler, somatoform ağrılar ve somatik bellek.
6. Affektif Belirtiler: Depresif duygudurum, duygudurum salınımları (mood swings), intihar düşünceleri, kendine zarar verme, suçluluk ve çaresizlik hissi.

Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu Tedavi Süreci

DKB’nin bilinen en etkili tedavi yöntemi, kişilik durumlarını tanıyıp kabullenen ve bilinmeyene yol açan ruhsal süreçleri tersine çevirmeyi hedefleyen travma odaklı bir psikoterapidir. Psikoterapi süreci, bireyin yaşadığı travmalar üzerinde çalışarak bütünleşmeyi hedefler. DKB ile birlikte seyreden diğer psikiyatrik semptomların kontrol altına alınması amacıyla ilaç kullanımı ve gerekli durumlarda hastane yatışı önerilmektedir.