Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dünya genelinde çocuk ve ergenlerin %5-9'unu etkileyen nörogelişimsel bir bozukluktur. Erkek çocuklarda kızlara oranla 3 kat daha fazla görülen bu durum, kız çocuklarında genellikle dikkat eksikliği baskın tip olarak kendini gösterir. DEHB, sadece çocukluk dönemiyle sınırlı kalmayıp, tanı alan çocukların %80'inde ergenlikte, %65'inde ise yetişkinlikte devam eden süregen bir tablodur.
Tedavi edilmeyen DEHB vakalarında, bireylerin yaşam kalitesinin ciddi şekilde düştüğü gözlemlenmiştir. Bu kişilerde akademik başarısızlık, iş hayatında düşük performans, sık iş değiştirme, yüksek işsizlik oranları ve sosyal ilişkilerde boşanma gibi sorunlar daha sık görülür. Ayrıca, bu bireylerin alkol ve madde kullanımı ile kaza yapma risklerinin daha yüksek olduğu saptanmıştır.
DEHB Nedenleri ve Gelişim Süreci
DEHB gelişiminde genetik faktörler birincil derecede rol oynamaktadır. Genetiğin yanı sıra, çevresel ve biyolojik etkenler de bozukluğun ortaya çıkmasında tetikleyici olabilir. DEHB riskini artıran temel unsurlar şunlardır:
- Gebelik döneminde toksik maddelere maruz kalma,
- Düşük doğum ağırlığı,
- Hamilelik sürecinde yaşanan yoğun stres faktörleri.
Dikkat ve Konsantrasyonun Önemi
Zihinsel süreçlerin sağlıklı işleyebilmesi için dikkat ve konsantrasyon birbirinden ayrılmaz iki kavramdır. Dikkat, bilginin algılanmasını ve zihinsel kaynakların ekonomik kullanılmasını sağlar. Bir işe başlamak, sürdürmek ve planlı hareket etmek için dikkat mekanizmasına ihtiyaç duyulur.
Konsantrasyon ise öğrenilen bilgilerin kalıcı hafızaya kaydedilmesini sağlar. Konsantrasyon eksikliği durumunda şu sorunlar ortaya çıkar:
- Bilgiler otomatikleşmez ve tepki süreleri uzar.
- Sürekli bir şeylerin eksik olduğu hissi yaşanır.
- Çocuğun özgüveni ve kendine verdiği değer zedelenir.
Çocuğunuzda DEHB Olduğunu Nasıl Anlarsınız?
Bir durumun tıbbi bir bozukluk olarak kabul edilmesi için belirtilerin en az altı aydır sürmesi ve okul, aile, arkadaş ortamı gibi birden fazla alanda çocuğun yaşamını sekteye uğratması gerekir. DEHB'nin üç ana belirti grubu bulunmaktadır:
| Belirti Grubu | Temel Göstergeler |
|---|---|
| Dikkat Eksikliği | Odaklanamama, işleri yarım bırakma, ders takibinde güçlük, sık eşya kaybetme, dalgınlık. |
| Hiperaktivite | Sürekli huzursuz hareketlilik, aşırı konuşma, konudan konuya atlama. |
| Dürtüsellik | Sabırsızlık, sıra bekleyememe, söz kesme, davranışlarını kontrol edememe, sonuçları düşünmeden hareket etme. |
DEHB'nin Olumlu Yönleri
DEHB olan çocuklar, doğru yönlendirildiklerinde ve tedavi süreçleri desteklendiğinde toplumda fark yaratan özelliklere sahip olabilirler. Bu çocukların öne çıkan bazı olumlu özellikleri şunlardır:
- Yaratıcı, enerjik ve meraklıdırlar.
- Sıcakkanlı, dost canlısı ve yardımseverdirler.
- Esnek bir yapıya sahiptirler ve kolay risk alabilirler.
- Espri yetenekleri gelişmiştir ve bulundukları ortama neşe katarlar.
Tedavi ve Destek Süreçleri
DEHB tedavisinde ilaç tedavisi önemli bir yer tutar; ancak bu tedavi mutlaka bir uzman kontrolünde yürütülmelidir. İlaç tedavisi tek başına yeterli olmayabilir; aile, okul, hasta ve doktor işbirliği başarının anahtarıdır.
Ailelerin Uygulayabileceği Stratejiler
- Net Sınırlar ve Rutinler: Günlük hayatı düzenleyin, tutarlı olun ve net kurallar koyun.
- Nitelikli Beraberlik: Çocukla göz ve beden teması kurarak, onun seçtiği etkinliklerde aktif vakit geçirin.
- Ödül Sistemi: Olumlu davranışları anında fark edin. Sosyal ödülleri (övgü, kucaklama) ve somut ödülleri (puanlama sistemi) dengeli kullanın.
- Doğru Ceza Yöntemi: Fiziksel cezadan kaçının. Ceza, sevilen bir şeyden mahrum bırakma şeklinde ve davranışla orantılı olmalıdır.
Okul Ortamında Alınması Gereken Önlemler
Eğitimcilerin DEHB olan çocuklara yaklaşımı, çocuğun akademik ve sosyal başarısını doğrudan etkiler:
- Sınıf mevcudunun 20 kişiyi geçmemesi idealdir.
- Çocuk, dikkatinin dağılmayacağı bir konuma oturtulmalı ve sık sık göz teması kurulmalıdır.
- Ödevler küçük parçalara bölünmeli ve yazılı sınavlar yerine sözlü sınavlar tercih edilmelidir.
- Çocuğun çabası takdir edilmeli, hataları sınıf içinde teşhir edilmemelidir.
- Fazla enerjisini atabileceği sportif faaliyetlere yönlendirilmelidir.
DEHB, doğru müdahale ile olumsuzlukların avantaja dönüştürülebileceği bir durumdur. Çocuğunuzda bu belirtileri gözlemliyorsanız, topluma kazandırılması ve potansiyelini gerçekleştirmesi için mutlaka bir uzman görüşü almalısınız.
