Çocuklarda takıntılar (obsesif-kompulsif bozukluk)
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çocuk ve Ergenlerde Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir?
Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB), çocuk ve ergenlerde sanılandan daha sık görülen, biyolojik temelli nöropsikiyatrik bir hastalıktır. Literatürde görülme sıklığı %0.3 ile %0.9 arasında bildirilse de klinik pratikte bu oranların daha yüksek olduğu düşünülmektedir. Hastalığın ortalama başlangıç yaşı 10 olmakla birlikte, en sık 7 yaş civarında ortaya çıktığı, hatta 2 yaş gibi çok erken dönemlerde bile görülebildiği bilinmektedir.
Eskiden psikolojik kuramlarla açıklanmaya çalışılan OKB, günümüzde beynin bazal ganglionlar ve frontal bölgelerindeki işlev bozukluklarından kaynaklanan bir durum olarak kabul edilir. Bu süreçte özellikle serotonin ve dopamin gibi nörotransmitterlerin düzeyleri kritik rol oynamaktadır.
Obsesyon ve Kompulsiyon Kavramları
Halk arasında genellikle "takıntı" veya "vesvese" olarak bilinen durumun tıbbi karşılığı obsesyondur. OKB, tipik olarak bu obsesyonlar ve onlara eşlik eden kompulsiyonlarla karakterize bir tablodur.
- Obsesyon: Kişinin isteği dışında gelişen, belirgin sıkıntıya yol açan, yineleyici düşünce, dürtü veya düşlemlerdir. Çocuklar bu düşüncelerin kendi beyinlerinin bir ürünü olduğunun farkında olsalar da bunu her zaman net ifade edemeyebilirler.
- Kompulsiyon: Kişinin obsesyonların yarattığı kaygıyı azaltmak veya etkisizleştirmek için yaptığı tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemlerdir.
Örneğin; bir çocuğun ellerinin temiz olduğunu bilmesine rağmen kirli olduğunu düşünmesi bir obsesyon, bu huzursuzluktan kurtulmak için defalarca ellerini yıkaması ise bir kompulsiyondur.
Çocuklarda En Sık Görülen Belirtiler
Çocukluk çağı OKB vakalarında gözlemlenen takıntılar ve bu takıntılara verilen tepkiler çeşitlilik göstermektedir. Aşağıdaki tabloda en yaygın görülen klinik belirtiler özetlenmiştir:
| Obsesyonlar (Takıntılar) | Kompulsiyonlar (Davranışlar) |
|---|---|
| Kirlilik ve hastalık bulaşma korkusu | Aşırı yıkama ve temizlenme |
| Kötü bir şey olacağı düşüncesi | Kontrol etme ve onaylatma |
| Simetri ve düzen ihtiyacı | Sıralama ve düzenleme |
| Cinsel veya şiddet içerikli düşünceler | Sayma, dokunma ve tekrarlama |
| Birinin öleceği veya hastalanacağı korkusu | Biriktirme ve tekrar tekrar düşünme |
OKB'nin Tanısı ve Ayırıcı Tanı
Her takıntı hastalık olarak değerlendirilmez. Bir durumun OKB olarak kabul edilmesi için bu takıntıların kişinin yaşam kalitesini ve işlevselliğini bozması, ciddi zaman kayıplarına neden olması gerekir. Bazı vakalarda obsesyonlar olmadan sadece dışarıdan gözlemlenebilen kompulsiyonlar da görülebilir.
Genetik geçişin güçlü olduğu bu hastalıkta, OKB vakaları bazen Tik Bozukluğu ve Tourette Sendromu ile birliktelik gösterebilir. Ayrıca, çocukluk çağı psikozlarının bazen OKB belirtileriyle başlayabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle doğru teşhis için uzman bir hekim değerlendirmesi hayati önem taşır.
Ailelerin Yaklaşımı ve Tedavi Süreci
Çocuklar, genellikle ayıplanacakları veya yanlış anlaşılacakları korkusuyla yaşadıkları sıkıntıları gizleme eğilimindedirler. Ebeveynlerin ve öğretmenlerin güven verici bir tutum sergilemesi, çocuğun iç dünyasını açmasını kolaylaştırır. Çocuklar bu durumu genellikle "içimden bir ses bana bunu yaptırıyor" şeklinde ifade edebilirler.
Tedavi Yöntemleri
OKB, profesyonel destekle tedaviye oldukça iyi yanıt veren bir hastalıktır. Tedavi süreci şu bileşenlerden oluşur:
- İlaç Tedavisi: Nörokimyasal dengenin sağlanması hedeflenir.
- Davranışçı Kognitif Terapi: En başarılı sonuçlar, ilaç tedavisi ile bu terapinin birlikte yürütüldüğü durumlarda alınır.
Tedavisiz kalan olgularda tabloya sıklıkla depresyon eklenir. Bu durum çocuğun okul başarısını, sosyal ilişkilerini ve aile hayatını ciddi şekilde olumsuz etkileyerek yaşamı çekilmez hale getirebilir.
