Baş Ağrıları ve Migren
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Baş Ağrısı Sınıflandırması: Birincil ve İkincil Baş Ağrıları
Baş ağrıları tıbbi literatürde temel olarak Birincil (Primary) ve İkincil (Secondary) olmak üzere iki ana gruba ayrılmaktadır. Birincil baş ağrıları, altında yatan başka bir hastalık veya patoloji olmaksızın, doğrudan kendi başına ortaya çıkan ağrılardır.
Birincil Baş Ağrısı Kategorileri
Birincil baş ağrıları kendi içinde dört ayrı kategoride incelenir:
- Migren (%35): En yaygın görülen şiddetli ağrı türlerinden biridir.
- Gerginlik Tipi Baş Ağrısı (Tension-type headache %60): En sık rastlanan baş ağrısı türüdür.
- Küme Baş Ağrısı (Cluster headache): Trigeminal otonom sefalaljiler grubunda yer alır; yüz ve beyindeki parasempatik nedenlerle tetiklenir.
- Diğer Birincil Ağrılar: Öksürük sonrası (maksimum 30 dakika), spor sonrası (halterci baş ağrısı), seks sonrası (orgazmda şiddetlenen) ve Hipnik baş ağrısı (hastayı uykudan uyandıran, 15 dakika ile 48 saat sürebilen, genellikle 50 yaştan sonra başlayan tür) bu gruptadır.
Migren ve Alt Grupları
Uluslararası Baş Ağrısı Cemiyeti (IHS) verilerine göre migren, teşhis ve sınıflandırma açısından 7 alt gruba ayrılmaktadır. En dikkat çeken türler şunlardır:
- Yaygın Migren (Common Migraine): Aura gözlemlenmeyen, sadece baş ağrısının olduğu türdür.
- Klasik Migren: Aura ile birlikte seyreden migrendir. Bu grupta tek taraflı felç belirtilerinin eşlik ettiği Ailevi (Familial) veya Sporadik Hemiplejik Migren ile konuşma güçlüğü ve baş dönmesi yaratan Basiler Tip Migren de yer alır.
- Retinal Migren: Tekrarlayan görme bozuklukları ve geçici tek taraflı körlük ile karakterizedir.
- Komplikasyonlu Migren: 3 ay boyunca ayda 15 günden fazla süren Kronik Migren ve 72 saatten uzun süren Status Migrainosus bu kategoridedir.
- Çocukluk Çağı Periyodik Sendromları: Karın ağrısı (abdominal migren) ve kusma nöbetleri migrenin habercisi olabilir.
Migrenin Evreleri ve Belirtileri
Migren atağı her hastada farklılık göstermekle birlikte genellikle dört ana fazdan oluşur:
| Faz Adı | Belirtiler ve Özellikler |
|---|---|
| Prodrome Fazı | Ataktan saatler/günler önce başlar; uyku hali, tatlı isteği, boyun gerginliği ve sindirim değişiklikleri görülür. |
| Aura Fazı | Hastaların %20-30'unda görülür. Işık çakmaları (fotopsi), bulanık görme veya ellerde/yüzde iğnelenme (parestezi) hissedilir. |
| Ağrı Fazı | 4-72 saat sürer. Genellikle tek taraflı, zonklayıcıdır. Bulantı (%90), kusma, ışık ve ses hassasiyeti eşlik eder. |
| Postdrome Fazı | Ağrı sonrası "akşamdan kalma" hissi, yorgunluk, bilişsel zorluk veya ruh hali değişimleri yaşanır. |
Migreni Tetikleyen Faktörler
Atakların başlama ihtimalini artıran temel unsurlar şunlardır:
- Çevresel Etkenler: Keskin kokular, yüksek ses, fazla ışık ve sigara dumanı.
- Yaşam Tarzı: Uyku düzensizliği, öğün atlamak, fiziksel veya ruhsal stres.
- Hormonal Değişimler: Menstrüasyon döngüsü, doğum kontrol hapları ve menopoz dönemi.
- Gıdalar: Çikolata, peynir, avokado, alkol (kırmızı şarap, bira), tütsülenmiş gıdalar ve MSG içeren konserveler.
Migrenin Patofiziyolojisi ve Gerginlik Tipi Baş Ağrısı
Migrenin temelinde genetik ve çevresel faktörler yatar. Trigeminal sinir üzerindeki değişiklikler ve beyindeki serotonin dengesizliği ağrı regülasyonunu bozar. Serotonin seviyesinin düşmesi, nöropeptid salınımına ve ağrı eşiğinin düşmesine yol açar.
Gerginlik Tipi Baş Ağrısı (TTH) ise toplumda %60 oranla en sık görülen türdür. Stres veya kasılma baş ağrısı olarak da bilinir. Aralıklı (episodic), sık veya kronik şekilde görülebilir. Özellikle kronik gerginlik baş ağrısı, bireyin yaşam kalitesini ciddi oranda düşüren bir sağlık sorunudur.
