Aşık kime âşık ?

Aşkın Ötesinde: Biyolojik Süreçlerden Psikolojik Derinliğe

Aşk üzerine düşünmeye başladığımızda, bu kavramın sadece biyolojik bir mekanizmadan ibaret olmadığını fark ederiz. Beynimizdeki kimyasal değişimleri bilmek, aşkın tüm gizemini çözmeye yetmez. Eğer aşk sadece sindirim sistemi ya da fiziksel bir yara iyileşmesi kadar biyolojik olsaydı, gaz sancılarına veya ayakkabı vurmalarına da şiirler yazmamız gerekirdi. Aşkın sadece biyolojik bakış açısıyla açıklanamayacağı, çok daha derin psikolojik ve felsefi yönleri olduğu bir gerçektir.

Aşkın Tanımı: Kendi İçsel Yolculuğumuz

Filozoflar ve psikolojinin büyük kuramcıları, aşkı tanımlarken çoğu zaman kendi gözlemlerinden ve deneyimlerinden yola çıkmışlardır. Aşkı kendi dilimizle anlatabilmek için öncelikle bu duygunun bizim için ne ifade ettiğini anlamamız ve içselleştirmemiz gerekir. Bu süreç, biyolojik bir sindirimden ziyade zihinsel bir özümseme halidir.

Âşık ve Maşuk İlişkisi

Aşk genellikle iki kişilik bir kavram olarak görülse de, iki tarafın birbirini eşit seviyede sevmesi ya da aşkın aynı anda başlaması olasılık yasalarına göre oldukça düşük bir ihtimaldir. Divan edebiyatında bu durum şu iki kavramla açıklanır:

• Âşık: İlk âşık olan ya da daha çok seven taraf.
• Maşuk: Aşka karşılık veren veya vermeyen, ancak daha çok sevilen taraf.

İlk Kıvılcım: Neden Belirli Kişilere Âşık Oluruz?

Sinirbilimcilerin de üzerinde uzlaştığı bir kurala göre; bize tamamen yabancı olan birine âşık olamayız. Aşkın başlaması için maşukta bize aşina gelen bir özelliğin bulunması şarttır. Bu özellik; bir ses tonu, bir bakış, kültürel bir benzerlik veya bir çocukluk anısı olabilir.

İdealizasyon ve Suret-i Maşuk: Aşkın Gözü Kör müdür?

Aşkın en kritik aşamalarından biri idealize etme ve yüceltme sürecidir. Âşık, sevdiği kişiyi herkesten farklı, en zeki, en komik veya en yakışıklı olarak görür. Zamanla zihinde gerçek kişiden bağımsız bir "maşuk sureti" oluşmaya başlar. Bu süreçte zihin, seçici geçirgen bir zar gibi çalışır:

1. Olumlu Veriler: Zihindeki idealize edilmiş surete uyan bilgiler bilince kabul edilir.
2. Olumsuz Veriler: Kusurlar ve olumsuzluklar bu süzgeçten geçemez ve görmezden gelinir.
3. Körleşme: Gerçek kişi, zihindeki kusursuz suretin arkasında kalır ve görünmez olur.

Sonuç: Aynadaki Aşk

Âşığın zihninde yarattığı o kusursuz suretin özellikleri, aslında kendi aradığı, özendiği veya sahip olduğu erdemlerden oluşur. İnsan, kendinde var olmayan bir anlamı başkasına yükleyemez. Bu nedenle her âşık, her yeni aşkta aslında kendini yeniden yaratır.

Zaman geçip de gerçekler "suret-i maşuk" perdesinin altından görünmeye başladığında hayal kırıklıkları baş gösterir. Ancak tüm bu sürecin sonunda değişmeyen tek bir gerçek vardır: Her âşık aslında kendine âşıktır.