Yüz felci !
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Yüz Felci (Fasial Paralizi) Nedir?
Yüz siniri (fasial sinir), vücudumuzdaki kasları hareket ettiren sinirler arasında en uzun kemik kanala sahip olan ve en sık felç görülen sinirlerden biridir. Yüz felçlerinin yaklaşık %90'ı, sinirin içinden geçtiği kulak kemiğindeki hastalıklara bağlı olarak gelişir. En yaygın neden genellikle kendi kendini sınırlayan Bell paralizisi olsa da; iltihaplar, kemik tahribatı veya orta kulak tümörleri gibi ciddi patolojiler de bu duruma yol açabilir. Bu bölge hastalıkları doğrudan Kulak Burun Boğaz (KBB) uzmanlık alanına girdiği için, yüz felci tanısı alan hastaların mutlaka bir KBB hekimi tarafından değerlendirilmesi hayati önem taşır.
Yüz Felci Türleri ve Ayırıcı Tanı
Beyinden gelen sinir liflerinin yüz kaslarına dağılımı, felcin türünü belirlemede kritik bir rol oynar. Yüzün üst yarısına giden liflerin bir kısmı aynı tarafa, bir kısmı ise çaprazlaşarak karşı tarafa gider. Ancak yüzün alt yarısını çalıştıran tüm lifler çaprazlaşarak karşı tarafa ulaşır. Bu anatomik yapı sayesinde felçler iki ana gruba ayrılır:
- Santral Tip Yüz Felci: Beyindeki bir patoloji nedeniyle oluşur. Üst yüz bölgesi sağlam taraftaki beyinden de uyarı aldığı için etkilenmez; sadece yüzün karşı tarafındaki alt yarı kasları etkilenir.
- Periferik Tip Yüz Felci: Beyin sapı ve daha alt bölgelerdeki (kulak kemiği içi gibi) sorunlardan kaynaklanır. Genellikle yüzün tamamı etkilenir.
Yüz Sinirinin Anatomik Yolu ve Fonksiyonları
Yüz siniri, beyinden çıktıktan sonra işitme ve denge siniri ile birlikte hareket ederek kulak kemiği içindeki kanala girer. Bu bölgedeki sorunlarda felce ek olarak işitme kaybı ve denge bozuklukları da görülebilir. Sinir, kanal boyunca ilerlerken şu önemli fonksiyonları yerine getiren dallar verir:
- Gözyaşı bezinin uyarılması.
- Orta kulaktaki üzengi kemiği kasının kontrolü.
- Dilin ön 2/3 kısmının tat duyusu.
- Çene altı tükürük bezlerinin çalıştırılması.
Sinir kulak kemiğinden çıktıktan sonra yanak tükürük bezi (parotis) içinden geçerek yüzdeki mimik kaslarını uyaran dallarına ayrılır. Bu nedenle gözyaşı salgısı, tat duyusu ve üzengi kası fonksiyonlarının durumu, hastalığın hangi bölgede oluştuğunu tayin etmede yardımcı olur.
Yüz Felci Nedenleri
Yüz felci nedenleri, gelişim hızına göre iki ana grupta incelenir:
1. Akut (Hızlı Gelişen) Felçler
- Sinir İltihapları: Bell paralizisi, Herpes Zoster (Ramsey Hunt), Guillain-Barré sendromu, Lyme hastalığı, AIDS, Kawasaki hastalığı.
- Travmalar: Kulak kemiği kırıkları, basınç travması, doğum travması.
- Orta Kulak İltihapları: Akut veya kronik bakteriyel enfeksiyonlar, kemik eriten doku (Kolesteatom) oluşumu.
- Diğer: Sarkoidoz ve nörolojik sistem hastalıkları.
2. Kronik (Yavaş İlerleyen) Felçler
- Tümörler: Yanak tükürük bezi (parotis) tümörleri, metastatik tümörler, iyi huylu tümörler (glomus tümörü, schwannoma).
- Enfeksiyonlar: Kolesteatomlu kronik orta kulak iltihapları.
Yüz Felci Tedavi Yöntemleri
Tedavide temel amaç; yüz simetrisini sağlamak, mimik hareketlerini geri kazandırmak ve göz çevresi kas fonksiyonlarını korumaktır. Tedavi protokolü, felce neden olan faktöre göre belirlenir.
Bell Paralizisi Tedavisi
Belirgin bir neden saptanamayan bu türde, genellikle viral veya immün mekanizmalar sorumlu tutulur. Hastaların %80-90'ında tam iyileşme görülür.
| Uygulama | Detaylar |
|---|---|
| Kortizon Tedavisi | İlk 4 gün içinde başlanmalı, doz azaltılarak 15 gün sürdürülmelidir. |
| Mide Koruyucu | Kortizonun yan etkilerini önlemek için kullanılır. |
| Anti-viral İlaçlar | Virüs ihtimaline karşı tedaviye eklenir. |
| Fiziksel Destek | Sıcak tatbiki, masaj ve yüz egzersizleri ile kas erimesi önlenir. |
| Göz Koruma | Kurumaya bağlı keratit oluşumunu engellemek için uygulanır. |
Eğer 3 hafta sonunda düzelme olmazsa EMG testi ve gerekirse MR çekilir. Sinirde total uyarı kaybı varsa, cerrahi olarak sinirin kanal içinde serbestleştirilmesi gerekebilir. Erken cerrahi müdahale, iyileşme kalitesini artıran en önemli faktördür.
Travma ve Diğer Nedenlere Bağlı Tedaviler
- Kulak Kemiği Kırıkları: Travma sonrası hemen oluşan felçlerde sinir kesisi şüphesiyle acil cerrahi onarım yapılır. Sonradan gelişen felçlerde ise ilaç tedavisi uygulanır.
- Orta Kulak İltihapları: Akut durumlarda damardan antibiyotik ve kulak zarına delik açılarak iltihap boşaltılır. Kronik ve kolesteatomlu vakalarda ise acil cerrahi gereklidir.
- Herpes Zoster (Ramsey Hunt): Kulak ve çevresinde uçuklarla seyreden bu türde, Bell paralizisine ek olarak özel anti-viral ilaçlar kullanılır. İyileşme oranı daha düşüktür.
- Kulak Kemiği Dışı Patolojiler: Parotis tümörü veya dış travmalarda nedene yönelik farklı cerrahi teknikler tercih edilir.
