Ülseratif kolit ve crohn hastalığı hakkında

İnflamatuvar Barsak Hastalığı (İBH) Nedir?

İnflamatuvar Barsak Hastalığı (İBH), temel olarak Ülseratif Kolit ve Crohn Hastalığını kapsayan kronik bir durumdur. Ülseratif kolit, kalın barsağın iç yüzeyini etkileyen iltihabi bir süreçken; Crohn hastalığı ağızdan anüse kadar sindirim sisteminin her bölümünü tutabilir.

İltihabın aktif olduğu dönemlerde barsak iç yüzeyi kırmızı, şiş, ülsere ve kanamalı bir yapıya bürünür. Bazı vakalarda bu iki hastalık arasında kesin bir ayrım yapılamaz; bu durum indetermine kolit olarak adlandırılır.

İBH Neden Olur ve Kimlerde Görülür?

İnflamatuvar barsak hastalıklarının kesin nedeni henüz bilinmemekle birlikte, genetik kökenli olduğuna dair güçlü teoriler mevcuttur. Hastaların %15-20’sinde genetik bir ilişki saptanmıştır. Ayrıca vücudun bağışıklık sistemindeki değişikliklerin de hastalığı tetiklediği düşünülmektedir.

• Yaş Aralığı: Genellikle 20'li ve 30'lu yaşlarda (ergenlik sonu ve genç erişkinlik) ortaya çıkar.
• Cinsiyet: Kadın ve erkeklerde eşit oranda görülür.
• Stres Faktörü: Stresin hastalığa doğrudan neden olduğu kanıtlanmasa da, mevcut semptomları artırdığı bilinmektedir.

Ülseratif Kolit: Belirtileri ve Özellikleri

Ülseratif Kolit (ÜK), sadece kalın barsağı ve barsağın iç yüzeyini etkileyen bir hastalıktır. Eğer hastalık sadece kalın barsağın son kısmı olan rektumu tutarsa proktit adını alır. Barsaktaki iltihap, su emilimini engelleyerek ve barsağa su sızmasına neden olarak ishale yol açar.

Ülseratif Kolit Belirtileri

• Kanlı ishal ve acil dışkılama hissi
• Karın ağrısı ve rektal kanama (makattan kan gelmesi)
• İştahsızlık, yorgunluk ve kilo kaybı
• Anemi (kansızlık), eklem ağrısı ve gözlerde kızarıklık

Crohn Hastalığı: Belirtileri ve Komplikasyonları

Crohn Hastalığı, barsak duvarının tüm tabakalarını tutabilen, darlık ve fistül oluşumuyla seyreden kronik bir hastalıktır. En sık ince barsağın son kısmı (terminal ileum) ve kalın barsağın ilk bölümünde görülür; bu duruma ileokolit denir.

Crohn Hastalığı Belirtileri

• Sağ alt kadranda yoğunlaşan karın ağrısı
• İshal, kilo kaybı ve ateş
• Çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği
• Fistül oluşumu: Barsak ile diğer organlar (mesane, vajina, cilt) arasında tünel benzeri yolların oluşması.

İBH'da Tanı Yöntemleri

Doktorunuz fiziksel muayene ve hastalık öyküsünden sonra şu testleri isteyebilir:

Tedavi ve Beslenme Yaklaşımları

İBH tedavisinde amaç, hastalığı remisyon (iyileşme) dönemine sokmak ve burada tutmaktır. Tedavi süreci ilaçlar, diyet düzenlemeleri ve gerektiğinde cerrahi müdahaleyi kapsar.

İlaç Tedavisi

• Hafif vakalar: 5-ASA preparatları (Salofalk, Asacol vb.) kullanılır.
• Orta ve şiddetli vakalar: Kortikosteroidler ve bağışıklık sistemini baskılayan güçlü ilaçlar (Azathiopurin, Infliximab vb.) tercih edilir.

Beslenme ve Diyet

• Aktif dönemde baharatlı, acılı ve çok yağlı yiyeceklerden kaçınılmalıdır.
• Hijyen: Besin zehirlenmeleri hastalığı tetikleyebileceği için gıda hijyenine azami dikkat edilmelidir.
• Kortikosteroid kullanımı: Bu ilaçları alan hastalar tuz kullanımını azaltmalıdır.
• Darlık varlığı: Barsaklarında darlık olan Crohn hastaları posalı (kabuklu meyve, sebze) gıdalardan kaçınmalıdır.

İBH ve Gebelik Süreci

İBH hastası kadınlar, hastalık inaktif (remisyonda) olduğu sürece sağlıklı bir gebelik geçirebilirler. İdeal olan, hamile kalmadan önce 3-6 ay boyunca remisyonda kalınmasıdır.

1. İlaç Kullanımı: 5-ASA ve Azathiopurin genellikle doktor kontrolünde sürdürülebilir. Ancak MTX (Methotrexate) ve Thalidomide gebelikte kesinlikle kullanılmamalıdır.
2. Doğum Yöntemi: Çoğu hasta normal vajinal doğum yapabilir. Ancak aktif perianal hastalığı (fistül, apse) olanlarda sezeryan önerilir.
3. Erkek Hastalar: Baba adaylarının, sperm kalitesini etkileyebileceği için bazı ilaçları (Azathiopurin vb.) gebelikten 3 ay önce kesmesi gerekebilir.

Cerrahi Müdahale Ne Zaman Gereklidir?

İlaç tedavisine yanıt alınamayan veya komplikasyon gelişen durumlarda cerrahi gerekebilir. Bu durumlar şunlardır:

• Aşırı kanama ve barsak delinmesi
• Toksik megakolon gelişimi
• Barsakta ileri derecede darlık veya tıkanıklık
• Çocuklarda durdurulamayan büyüme geriliği

Önemli: Ülseratif kolitte kalın barsağın tamamının çıkarılması kesin çözüm olabilirken, Crohn hastalığında cerrahi sonrası nüks riski devam etmektedir.