Tüberküloz (verem) hastalığı

Tüberküloz (Verem) Nedir? Genel Bir Bakış

Tüberküloz (verem), Mycobacterium tuberculosis adı verilen bakterinin yol açtığı, dünya genelinde ciddi bir halk sağlığı sorunu olan bulaşıcı bir hastalıktır. Dünya nüfusunun yaklaşık üçte birinin bu mikropla karşılaştığı tahmin edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, her yıl yaklaşık 8,4 milyon yeni vaka görülmekte ve 2 milyon insan bu hastalık nedeniyle hayatını kaybetmektedir.

Tüberküloz Nasıl Bulaşır?

Tüberküloz hastalığı temel olarak solunum yoluyla bulaşır. Hasta bireylerin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında havaya yayılan damlacıklar, tüberküloz basilini içerir. Sağlıklı bireylerin bu damlacıkları soluması enfeksiyon riskini doğurur.

Bulaşma süreciyle ilgili bilinmesi gereken önemli noktalar şunlardır:

• Enfeksiyon ve Hastalık Farkı: Mikrobu alan her bireyde hemen hastalık gelişmez; basiller vücutta saklı kalabilir ve direnç düştüğünde aktifleşir.
• Risk Süreci: Hastalık gelişme riski ilk iki yılda %5, yaşam boyu ise toplam %10'dur.
• Yüksek Riskli Gruplar: Hastayla uzun süre aynı ortamı paylaşan aile bireyleri ve yakın çalışma arkadaşları en büyük risk altındadır.
• Yanlış Bilinenler: Hastalık; kaşık, çatal, bardak gibi ortak yemek gereçleri veya giysiler ve çarşaflar yoluyla bulaşmaz.

Tüberküloz İçin Risk Faktörleri Nelerdir?

Vücut direncinin zayıfladığı durumlarda tüberkülozun gelişme ihtimali artar. Özellikle aşağıdaki gruplar yüksek risk altındadır:

• Bebekler ve 5 yaş altı çocuklar
• Yaşlı bireyler
• Şeker hastalığı, kronik böbrek yetmezliği, kanser ve AIDS gibi ek hastalığı olanlar
• Organ nakli operasyonu geçirmiş hastalar
• Alkol ve ilaç bağımlılığı bulunanlar
• Kortizon gibi bağışıklık sistemini baskılayan tedavi görenler

Hastalık Hangi Organları Etkiler?

Tüberküloz basilinin ana giriş kapısı akciğerler olduğu için hastalık en sık bu organda görülür. Ancak kan ve lenf yoluyla vücuda yayılan basiller şu bölgelerde de hastalık oluşturabilir:

• Lenf bezleri
• Beyin ve böbrekler
• Kemik dokuları

Tutulan organlarda ağır iltihaplanmalar meydana gelir ve bu durum organ fonksiyonlarının bozulmasına yol açar.

Tüberküloz Belirtileri Nelerdir?

Tüberküloz belirtileri genel ve akciğere özgü olmak üzere iki ana kategoride incelenir:

Önemli: Belirtiler genellikle hafif başlar ve yavaş ilerler. Bu durum hastaların doktora geç gitmesine, hastalığın yayılmasına ve organ tahribatının artmasına neden olabilir.

Tanı ve Tedavi Süreci

Tüberküloz Tanısı Nasıl Konur?

Kesin tanı, balgamda tüberküloz basilinin gösterilmesi ile konur. Akciğer filmi ve hastanın şikayetleri şüphe uyandırırken; mikroskobik inceleme ve besi yerinde basil üretilmesi tanıyı netleştirir. Ülkemizde tanı, tedavi ve takip işlemleri Verem Savaş Dispanserleri tarafından ücretsiz olarak yürütülmektedir.

Tedavi Yöntemleri ve İlaçlar

Günümüzde tüberküloz, güçlü antibiyotiklerle tedavi edilebilen bir hastalıktır. Tedavi süreci hakkında temel bilgiler şöyledir:

• İlaç Çeşitliliği: Direnç gelişimini önlemek için genellikle 4 farklı ilaç (İzoniyazid, Rifampisin, Etambutol, Pirazinamid/Morfozinamid, Streptomisin) birlikte kullanılır.
• Süre: Standart tedavi süresi 6 aydır. İlk 2 aydan sonra ilaç sayısı azaltılabilir.
• Düzenli Kullanım: İlaçların her gün aksatılmadan içilmesi, hem hastanın iyileşmesi hem de toplum sağlığı için kritiktir.

Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) Nedir?

DGT, hastanın her doz ilacı bir sağlık görevlisi gözetiminde içmesidir. Tedavi süresinin uzun olması nedeniyle uyum sorunu yaşanabileceği için tüm hastalara DGT uygulanması önerilir.

İlaca Dirençli Tüberküloz ve İyileşme Durumu

Tüberküloz kesinlikle iyileşebilen bir hastalıktır. Ancak şu durumlarda iyileşme güçleşir:

1. Düzensiz İlaç Kullanımı: İlaçların eksik veya düzensiz alınması mikroba karşı direnç geliştirir.
2. İlaç Direnci: Standart ilaçların etki etmediği bu durumda, daha pahalı, yan etkisi fazla ve 2 yıl süren ikinci grup ilaç tedavileri veya cerrahi müdahale gerekebilir.

Özel Gruplarda Tüberküloz

• Çocuklarda Tüberküloz: 5 yaş altı çocuklarda risk yüksektir. Tanıda aile taraması ve mide suyu incelemesi önemli rol oynar. Görme bozukluğunu ifade edemeyen çocuklarda Etambutol kullanımı önerilmez.
• Gebelikte Tedavi: Tanı konur konmaz tedaviye başlanmalıdır. Streptomisin dışındaki tüm temel ilaçlar gebelikte güvenlidir.
• Emziren Anneler: Tüm temel ilaçlar güvenle kullanılabilir. İlaçların anne sütündeki konsantrasyonu çok düşüktür ve bebeğe zarar vermez.