Şeker

Vücudun Enerji Kaynağı: Karbonhidratlar ve Şeker İhtiyacı

İnsan vücudunda beyin, sinir sistemi ve alyuvarlar, normal koşullar altında enerji ihtiyaçlarını mutlak surette karbonhidratlardan karşılamak zorundadır. Karbonhidratlar; meyvelerde fruktoz, sütte laktoz ve tahıllarda nişasta olarak doğal formlarda bulunabildiği gibi, sofra şekeri şeklinde besinlere sonradan da ilave edilebilir. Vücudumuz, kaynağı ne olursa olsun bu karbonhidratları yapıtaşı olan glikoza dönüştürerek kan şekerinin esas kaynağı olarak kullanır.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), sağlıklı bir metabolizma için günlük enerji ihtiyacının %55-60'ının karbonhidratlardan karşılanması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak burada kritik nokta, bu ihtiyacın hangi kaynaklardan karşılandığıdır. Bitkisel kaynaklı besinlerden alınan doğal karbonhidratlar, vücudun temel yakıt mekanizmasını oluşturur.

Fazla Karbonhidrat Tüketiminin Vücuda Zararları

Vücut, alınan kan şekerinin tamamını aynı anda enerjiye dönüştüremez. Kan şekeri düzeyi normalin üzerine çıktığında, pankreastan salınan insülin hormonu devreye girerek fazla şekerin karaciğer ve kaslarda glikojen olarak depolanmasını sağlar. Ancak kapasite aşıldığında, vücut fazla glikozu vücut yağına dönüştürür.

Kontrolsüz karbonhidrat tüketimi, başta obezite olmak üzere 40'tan fazla hastalığa davetiye çıkarmaktadır. Son yıllarda şeker kullanımının artışıyla birlikte şu hastalıklarda ciddi artışlar gözlemlenmektedir:

• Kalp ve damar hastalıkları
• Diyabet (Şeker hastalığı)
• Kanser türleri
• Sindirim sistemi bozuklukları
• Romatizmal hastalıklar

Rafine Şeker Tüketmemek Bir Eksiklik Yaratır mı?

Rafine edilmiş şekerin insanlık tarihinde sadece 200-300 yıllık bir geçmişi vardır. Vücudun temel enerji kaynağı glikoz olsa da, bu ihtiyaç kesinlikle çaya atılan veya tatlılarda kullanılan sofra şekeri ile karşılanmak zorunda değildir. Doğal besinler, metabolizmanın ihtiyaç duyduğu şekeri sağlamak için yeterlidir.

Eğer sofra şekeri eksikliği bir sağlık sorunu yaratsaydı, tıp uzmanları diyabet hastalarına dahi her gün tatlı tüketmelerini önerirdi. Günümüzde bebeklikten itibaren şekerli gıdalara alıştırılan bireylerin bu alışkanlıktan vazgeçmesi zor olsa da, sofra şekerine hiçbir bünyenin ihtiyacı yoktur ve şekersiz bir yaşam çok daha sağlıklıdır.

Şekerin Kan Şekeri Üzerindeki Dalgalanma Etkisi

Saflaştırılmış ve rafine şeker içeren besinler, kana hızla karışarak kan şekerinde ani bir dalgalanmaya yol açar. Bu süreçte yaşananlar vücut dengesini şu şekilde bozar:

1. Ani Yükseliş (Pik): Tatlı tüketiminden hemen sonra kan şekeri hızla yükselir.
2. Hızlı Düşüş: Yaklaşık yarım saat sonra şeker aynı hızla düşmeye başlar.
3. Yalancı Açlık: Şeker seviyesi eski düzeyinin de altına iner ve bu durum yeniden tatlı yeme isteği doğurur.

Şeker Yerine Kullanılabilecek Sağlıklı Alternatifler

Beslenmede her zaman doğal olanı tercih etmek esastır. Tatlı ihtiyacını karşılarken ağır şerbetli tatlılar (baklava, lokma vb.) yerine daha hafif seçeneklere yönelmek gerekir.

Diyabetliler ve formunu korumak isteyenler için yapay tatlandırıcılar güvenli bir alternatiftir. Bu maddelerin enerji değeri yok denecek kadar düşüktür ve kan şekeri üzerinde olumsuz etki yaratmazlar. Ancak yapay tatlandırıcıların besin pişirildikten sonra (ocağı kapattıktan sonra) ilave edilmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Rafine Ürünler Yerine Tam Gıdaların Önemi

İşlenen ve rafine edilen un ve şeker gibi ürünler, besleyici değerlerini kaybederek "boş enerji kaynağı" haline gelir. Oysa tam buğday unu veya kabuklu pirinç gibi doğal formunu koruyan besinler; protein, vitamin, mineral ve en önemlisi lif (posa) açısından zengindir.

Bu tür doğal besinlerin tercih edilmesi şu faydaları sağlar:

• Kan şekerini, kolesterolü ve kan basıncını dengeler.
• Sindirim sistemini düzenleyerek kabızlığı önler.
• Kalın bağırsak kanserine karşı koruyucu etki gösterir.

Sonuç olarak, sağlıklı bir yaşam için rafine edilmiş ürünlerden olabildiğince kaçınmak ve doğanın sunduğu haliyle beslenmek en doğru yaklaşımdır.