Rahim içi araç

Rahim İçi Araç (RİA) Nedir?

Rahim içi araç (RİA) veya tıbbi adıyla intrauterin device (IUD), gebeliği önlemek amacıyla rahim içine yerleştirilen küçük bir tıbbi alettir. Doğum kontrolü için oldukça ideal bir yöntem olan RİA, uygun şartları taşıyan kadınlara uzman hekimler tarafından uygulanır. Cihazın vajina içine uzanan ince bir ipi bulunur; ancak bu ip cinsel ilişki sırasında partnerler tarafından fark edilmez.

RİA Tipleri ve Özellikleri

Günümüzde kullanılan rahim içi araçlar, içerdikleri materyale ve etki mekanizmalarına göre iki ana gruba ayrılmaktadır:

1. Bakırlı RİA Modelleri

En yaygın kullanılan türdür. Uterin kaviteye (rahim boşluğu) bakır partikülleri salarak spermlerin yumurtaya ulaşmasını engeller. Başlıca çeşitleri şunlardır:

• Nova T 380: Bakır telin kırılmasını önlemek için gümüş kaplama içerir. T şeklindeki yapısı sayesinde rahimde konforlu bir şekilde kalır.
• Copper T 380 A (Paragard): Plastik gövde üzerine sarılı ince bakır telden oluşur. Bakır alerjisi olanlar için uygun değildir. Koruyuculuk süresi 10 yıldır.
• Multiload-375: Alternatif bir bakırlı RİA modelidir.

Not: Bakırlı RİA'lar, korunmasız ilişkiden sonraki ilk 72 saat içinde acil kontrasepsiyon amacıyla da kullanılabilir.

2. Hormonal RİA (Rahim İçi Sistem)

Bu cihazlar, rahim içine düşük dozda progesteron hormonu salgılar. Mirena (LNG-20 IUS) ve Progestasert en bilinen örnekleridir.

• Mirena: İçerdiği levonorgestrel hormonu sayesinde hem adet kanamasını hem de adet sancılarını (dismenore) azaltır. Etki süresi 5 yıldır.
• Progestasert: Yıllık olarak değiştirilmesi gereken bir modeldir.

RİA'nın Gebeliği Önleme Etkisi ve Koruyuculuğu

RİA, rahim içinde yapısal değişiklikler meydana getirerek ve tüplerdeki yumurta/sperm hareketliliğini kısıtlayarak gebeliği engeller. Doğum kontrol hapları gibi %99 oranında yüksek koruyuculuk sağlar. Ancak unutulmamalıdır ki RİA, AIDS gibi cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruma sağlamaz.

RİA Kullanımının Avantajları

Rahim içi araçlar, uzun süreli ve zahmetsiz bir korunma yöntemi arayanlar için pek çok avantaj sunar:

• Takıldığı andan itibaren koruyuculuk başlar.
• Günlük takip gerektirmez (hap unutma riski yoktur).
• Yan etkileri oldukça sınırlıdır.
• Emziren anneler için güvenli bir yöntemdir.
• Çıkartıldığı anda doğurganlık geri döner.
• Mirena özelinde; aşırı adet kanamasını azaltır, rahim içi kalınlaşmasını ve kanser riskini önleyebilir.

Uygulama Süreci ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

RİA takılması, genellikle 5-15 dakika süren kısa bir işlemdir. En uygun zaman, rahim ağzının daha açık olduğu adet dönemi veya hemen sonrasıdır. İşlem sırasında hafif kramplar hissedilebilir; bu nedenle ağrı eşiği düşük kişilerde lokal anestezi veya sedoanestezi tercih edilebilir.

RİA Hangi Durumlarda Takılmaz?

• Gebelik şüphesi olanlar,
• Son 3 ay içinde cinsel yolla bulaşan hastalık öyküsü bulunanlar,
• Vajina veya servikste aktif enfeksiyonu olanlar,
• Sebebi açıklanamayan vajinal kanaması olanlar,
• Rahimde yapısal bozukluk veya kanser şüphesi taşıyanlar.

Riskler ve Olası Yan Etkiler

Her tıbbi müdahalede olduğu gibi RİA kullanımında da bazı riskler mevcuttur:

1. Adet Düzensizliği: İlk 3 ay lekelenme tarzı kanamalar görülebilir.
2. Perforasyon (Delinme): 1/1000 oranında görülen bu durum genellikle takılma sırasında oluşur.
3. RİA'nın Atılması: İlk aylarda vücudun cihazı reddedip dışarı atma riski yaklaşık %3'tür.
4. Enfeksiyon: Nadir de olsa işlem sonrası risk oluşabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Eğer RİA kullanıyorsanız ve aşağıdaki belirtilerden birini yaşıyorsanız vakit kaybetmeden uzman bir hekime danışmalısınız:

• Şiddetli karın ağrısı veya kramplar,
• Normalden çok daha yoğun kanama,
• Yüksek ateş ve kasık ağrısı,
• Kötü kokulu vajinal akıntı,
• RİA ipinin hissedilememesi,
• Adet gecikmesi (gebelik şüphesi).

Önemli Uyarı: RİA asla kişi tarafından çıkarılmaya çalışılmamalıdır. Çıkartma işlemi sadece uzman doktorlar tarafından steril şartlarda gerçekleştirilmelidir.

Op. Dr. Kutlugül Yüksel
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı