Prostat Büyümesi (BPB)

Alt Üriner Sistem Semptomları (AUSS) ve Prostat İlişkisi

Geçmişten günümüze prostat büyümesi terimi, yaşlı erkeklerde görülen işeme bozukluklarının genel adı olarak kullanılmıştır. Ancak benzer şikayetlerin aynı yaş grubundaki kadınlarda da tespit edilmesiyle birlikte, bu klinik tablo günümüzde Alt Üriner Sistem Semptomları (AUSS) olarak tanımlanmaktadır.

AUSS, sıklıkla Benign Prostat Büyümesi (BPB) ve Benign Prostat Obstrüksiyonu (BPO) nedeniyle tetiklense de; yaşlanma, nörolojik hastalıklar ve mesane dışı faktörlere bağlı olarak da gelişebilmektedir. Bazı erkeklerde anormal prostatik büyüme görülürken bazılarında görülmemesi ve büyük prostat hacmine sahip bireylerin bir kısmının semptom göstermemesi, hastalığın karmaşık yapısını ortaya koymaktadır.

Benign Prostat Büyümesi (BPB) Risk Faktörleri ve İlerleme Süreci

BPB, ilerleyici bir hastalıktır ve 70 yaşın üzerindeki her dört erkekten birinde tedavi zorunluluğu doğurmaktadır. Hastalığın yıllık büyüme oranı ortalama %1.6 seviyesindeyken, şikayeti olan hastalarda bu oran çok daha yüksektir. Prostat hacminin ortalama alt sınırı 35 mL olarak kabul edilmektedir.

BPB gelişimi için temel risk faktörleri şunlardır:

• İlerleyen yaş ve genetik yatkınlık
• Kalp hastalıkları ve hipertansiyon
• Obezite
• Aile öyküsü (erken başlangıç ve daha büyük gland oluşumu ile ilişkilidir)

Prostat Büyümesinin Fizyolojik ve Hormonal Nedenleri

Prostatik gelişimde androjenler, özellikle de prostatik stromal hücrelerde T 5a redüktaz ile dönüşen DHT (Dihidrotestosteron) kritik rol oynar. Bunun yanı sıra östrojenlerin (özellikle östradiol) ve çeşitli büyüme faktörlerinin (FGF, EGF, TGFB, IGF) embriyonik yeniden uyanış sürecinde etkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca, apoptozis olarak bilinen programlı hücre ölümü ile hücre çoğalması arasındaki dengenin bozulması hiperplaziye zemin hazırlar.

Hastalığın Belirtileri ve Komplikasyonları

Büyüyen prostat dokusu ve mesane boynu düz kaslarının aktif kuvvet uygulaması, mesane çıkım obstrüksiyonuna yol açarak idrar akım hızını azaltır. Bu durum başlangıçta detrüsör kasının daha yüksek basınç uygulamasıyla kompanse edilse de, zamanla mesanede morfolojik değişiklikler meydana gelir.

BPB'nin yol açabileceği başlıca komplikasyonlar:

• Üriner retansiyon ve enfeksiyonlar
• Hematüri (idrarda kan) ve mesane taşı
• İnkontinans (idrar kaçırma)
• Hidronefroz ve renal (böbrek) yetmezlik
• Erektil Disfonksiyon (ED) riskinde artış

Tanı Yöntemleri ve İlaç Etkileşimleri

Tanı sürecinde hastanın genel sağlık öyküsü (kalp yetmezliği, diyabet, Parkinson, MS, Alzheimer vb.) ve kullandığı ilaçlar titizlikle sorgulanmalıdır. Antihistaminikler, diüretikler, kalsiyum kanal blokerleri ve bazı soğuk algınlığı ilaçları AUSS semptomlarını tetikleyebilmektedir.

Tanı aşamasında uygulanan standart testler:

1. IPSS semptom skorlaması
2. Rektal Tuşe (RT) muayenesi
3. Tam İdrar Tetkiki (TİT), Üre, Kreatinin ve PSA ölçümü
4. USG / PMRI ve gerekli durumlarda ürodinamik değerlendirme

Tedavi Seçenekleri

BPB tedavisi, hastanın semptom şiddetine ve prostat hacmine göre planlanır:

• Bekleyerek Takip (Watchful Waiting): Hafif seyirli vakalarda tercih edilir.
• İlaç Tedavisi:
  • 5a Redüktaz İnhibitörleri (Finasterid/Dutasterid): 30-40 gram üzeri prostatlarda fiziksel engeli azaltmak için kullanılır. PSA düzeyini yaklaşık %50 oranında düşürür.
  • Alfa Adrenerjik Reseptör Blokerleri: Prostat ve mesane boynu düz kaslarını gevşeterek idrar akışını kolaylaştırır.
• Fitoterapi: Saw palmetto (bodur palmiye), Afrika erik ağacı ve kara çayır poleni gibi bitkisel özlerin kullanımıdır.
• Cerrahi Tedavi: Minimal invaziv yöntemler (TUMT, TUNA, Lazer Prostatektomi), plazma kinetik/bipolar teknoloji ve altın standart kabul edilen TURP (Transüretral Prostat Rezeksiyonu) uygulamalarını kapsar.