Polikistik over sendromu!

Polikistik Over Sendromu (PKOS) Nedir?

Polikistik over sendromu (PKOS), ilk kez 1935 yılında Stein ve Leventhal tarafından tanımlanmış olup, günümüzde anovulasyona bağlı gelişen infertilite (kısırlık) vakalarının %75'inden sorumlu tutulmaktadır. Klinik ve laboratuvar bulgularıyla karmaşık bir yapı sergileyen bu sendrom, 2003 yılında European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE) toplantısında geniş kapsamlı olarak ele alınmıştır.

PKOS Tanı Kriterleri ve Belirtileri

PKOS tanısı konulurken benzer semptomlara yol açan Cushing sendromu, konjenital adrenal hiperplazi ve over tümörleri gibi diğer nedenlerin dışlanması esastır. Tanı sürecinde şu bulgular temel alınır:

• Klinik Bulgular: Obezite, kronik anovulasyon (yumurtlama olmaması), oligo/amenore (adet düzensizliği veya yokluğu), hirsutizm (tüylenme artışı) ve akne.
• Laboratuvar Bulguları: Yüksek serum androjen ve LH seviyeleri, hiperinsülinemi veya insülin direnci.
• Ultrasonografik Bulgular: Over korteksinde inci tanesi dizilimli foliküller ve stroma artışı.

İnsülin Direnci ve Sendrom X İlişkisi

PKOS gelişim mekanizması tam olarak aydınlatılamasa da, hastaların büyük bir kısmında insülin direnci ve buna bağlı gelişen kompansatuar hiperinsülinemi tespit edilmiştir. Yüksek insülin düzeyleri, hiperandrojenemiyi tetikleyerek infertiliteye yol açmaktadır.

Ayrıca insülin direnci; hipertansiyon, düşük HDL kolesterol ve obezite ile karakterize olan Sendrom X gelişiminde merkezi bir rol oynar. Bu durum, PKOS'lu bireylerin kardiyovasküler hastalıklar açısından yüksek risk altında olduğunu göstermektedir.

Obezitenin PKOS Üzerindeki Etkileri

PKOS'lu kadınların %35-50'sinde vücut kütle indeksi (VKİ) 25 kg/m²'nin üzerindedir. Yağ hücrelerinden salınan leptin hormonu seviyeleri bu hastalarda yüksek seyretse de, bunun doğrudan PKOS ile mi yoksa obezite ile mi ilgili olduğu halen tartışma konusudur.

Kilo Kaybının Tedavideki Önemi

Obez PKOS hastalarında vücut ağırlığının sadece %5 oranında azalması bile ovülatuar fonksiyonlarda ve hiperandrojenemide ciddi iyileşme sağlar. Kilo kaybı, farmakolojik tedaviye geçmeden önce teşvik edilmelidir çünkü:

1. Normal menstrüel siklusların geri gelmesini sağlar.
2. Gebelik hızını artırır.
3. Reprodüktif tedavi sonuçlarını iyileştirir.
4. Egzersiz, insülin duyarlılığını bağımsız olarak artırır.

PKOS Tedavisinde Metformin Kullanımı

İnsülin direncinin patofizyolojideki rolü, insülin-duyarlılaştırıcı ilaçların kullanımını gündeme getirmiştir. Bu ajanlar arasında en çok araştırılanı, bir oral antihiperglisemik olan metformindir.

Metformin, vücut ağırlığından bağımsız olarak hiperinsülinemi ve hiperandrojenemiyi azaltır. Bu sayede menstrüel düzensizlikleri giderir ve ovülasyonun tekrar başlamasını sağlar. Metformine en iyi klinik yanıt; yüksek plazma insülini ve düşük serum androstenedionu olan hastalarda alınmaktadır.

Gebelik Komplikasyonları ve Spontan Düşük Riski

PKOS'lu kadınlarda gebeliklerin yaklaşık %50'si ilk trimesterde spontan abortus (düşük) ile sonuçlanabilmektedir. Bu durumun temel nedenlerinden biri, artmış PAI-1 (plazminojen aktivatör inhibitör) düzeyleridir. Hem genetik polimorfizm hem de yüksek insülin seviyeleri PAI-1 ekspresyonunu artırarak düşük riskini tetikler.

Metforminin Gebelikteki Rolü ve Güvenilirliği

Metformin kullanımı, PKOS'lu gebelerde ilk trimester düşük oranlarını anlamlı düzeyde azaltmaktadır. Yapılan çalışmalarda, metformin alan grupta düşük oranı %8.8 iken, almayanlarda %41.9 olarak saptanmıştır.

• Teratojenite: Güncel veriler metforminin doğum defektine yol açmadığını ve gebelikte güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.
• Gestasyonel Diyabet: Metformin kullanan PKOS'lu gebelerde şeker hastalığı gelişme riski 10 kat azalmaktadır.
• İlaç Sınıfı: Metformin B grubu bir ajan iken, rosaglitazon C grubundadır ve gebelikte kullanımı sakıncalıdır.

Sonuç olarak, metforminin gebelikteki güvenilirliği ve etkinliği üzerine daha fazla randomize kontrollü çalışmaya ihtiyaç duyulsa da, şu an için PKOS kaynaklı düşükleri azalttığı gösterilen tek ajandır.