Obsessif Kompulsif Bozukluk ile İlgili Sorular ve Cevaplar
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Takıntı mı Yoksa Hastalık mı? Ayrım Nasıl Yapılır?
Günlük hayatta hemen hemen herkesin küçük takıntıları olabilir. Toplumun yaklaşık %90'ında görülen bu durumlar genellikle kültürel alışkanlıklardan veya batıl inançlardan kaynaklanır. Örneğin, kötü bir olay duyulduğunda tahtaya üç kere vurmak veya kara kedi görmeyi uğursuzluk saymak bu tür masum takıntıların tipik örnekleridir. Kişi bu davranışların mantıksız olduğunun farkındadır ancak bunları yapmak kişiyi stresten uzaklaştırarak rahatlatabilir.
Bir takıntının hastalık olarak kabul edilmesi için belirli kriterler mevcuttur. Eğer bu düşünce ve davranışlar;
- Kişinin gününün önemli bir kısmını kaplıyorsa,
- Mesleki, ailevi ve sosyal performansta ciddi işlev kaybına yol açıyorsa,
- Akademik başarıyı ve toplumsal uyumu bozuyorsa,
bu durum artık tıbbi bir müdahale gerektiren bir hastalıktır. Örneğin, dini vecibelerini yerine getiren birinin "duayı eksik mi okudum?" endişesiyle tüm gününü namaz kılarak geçirmesi, kişinin iradesi dışında gelişen bir hastalık belirtisidir.
Obsesyon ve Kompulsiyon Kavramları Nelerdir?
Psikiyatri literatüründe takıntılar iki ana kavramla açıklanır: Obsesyon ve Kompulsiyon. Bu iki terim, hastalığın döngüsünü oluşturan temel taşlardır.
| Kavram | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Obsesyon (Saplantı) | Kişinin iradesi dışında zihnine musallat olan, istenmeyen düşünce ve imajlardır. | "Ellerim kirli, mikrop kaptım" düşüncesi. |
| Kompulsiyon (Zorlantı) | Obsesyonun yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı eylemlerdir. | Elleri defalarca, belirli bir sayıda yıkamak. |
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) tanısı koyabilmek için bu döngünün kişinin adaptasyonunu bozması gerekir. Çok ağır vakalarda hastalar evden çıkamaz hale gelebilir ve kronik bir işlevsizlik yaşayabilirler. Bazı durumlarda ise tabloya şizofrenik belirtiler eklenerek "Şizo-Obsesif" vakalar oluşabilir.
OKB Belirtileri ve Tehlike Sinyalleri
Eğer takıntılar nedeniyle obsesif gecikme yaşanıyorsa tehlike çanları çalıyor demektir. Kişinin bir yere yetişmesini engelleyen temizlik ritüelleri, randevuların kaçırılmasına veya ailevi ilişkilerin zedelenmesine neden oluyorsa profesyonel destek alınmalıdır.
Toplumda Görülme Sıklığı ve Başlangıç Yaşı
- Görülme Oranı: Her 100 kişiden 2 veya 3'ünde görülür.
- Ortalama Başlangıç Yaşı: Genellikle 20 yaş civarıdır.
- Cinsiyet Faktörü: Erkeklerde başlangıç yaşı 6-15 arasıyken, kadınlarda 20-29 yaş aralığında daha sıktır.
- Çocukluk Çağı: Streptokok enfeksiyonlarına bağlı olarak gelişen ve PANDAS olarak adlandırılan geçici OKB belirtileri çocuklarda görülebilir.
En Sık Rastlanan Takıntı Türleri
Araştırmalara göre hem Türkiye'de hem de dünyada en yaygın görülen takıntılar şunlardır:
- Kirlilik ve Bulaşma: Sürekli el yıkama ve mikrop kapma korkusuyla belirli yerlerden kaçınma.
- Emin Olamama ve Kontrol Etme: Ocak, kapı veya fişleri defalarca kontrol etme ihtiyacı.
- Simetri ve Düzen: Eşyaların belirli bir hizada olması için aşırı çaba sarf etme.
- Saldırganlık ve Cinsel Obsesyonlar: Sevdiklerine zarar verme korkusu veya istenmeyen cinsel düşünceler.
- Dini Obsesyonlar: Kutsal değerlere küfretme korkusu veya ibadetleri yanlış yapma endişesi.
Obsesif Kompulsif Bozukluk Tedavi Yöntemleri
OKB biyolojik temelli bir hastalık olduğu için tedavide çok yönlü bir yaklaşım izlenir. Tedavi süreci mutlaka bir uzman denetiminde yürütülmelidir.
- İlaç Tedavisi: Özellikle ağır vakalarda yüksek dozda ilaç kullanımı gerekebilir. Birçok hastada nüksü önlemek için tedavi uzun süreli, bazen ömür boyu devam eder.
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Bu yöntemde kişinin kaçındığı durumların listesi yapılır. Sistematik duyarsızlaştırma tekniği ile hasta, en az rahatsız edici olandan başlayarak korkularıyla yüzleştirilir.
- Üstüne Gitme Yöntemi: Hastanın ritüellerini yapması engellenerek, kaygının ritüel olmadan da azalabileceği öğretilir.
