Kalın barsak kanserinde erken teşhis

Kalın Bağırsak Kanseri Nedir ve Toplumda Ne Sıklıkla Görülür?

Kalın bağırsak kanseri (kolorektal kanser veya kolon kanseri), dünya genelinde en sık rastlanan kanser türleri arasında yer almaktadır. Görülme sıklığı bakımından meme, prostat ve akciğer kanserlerinden sonra dördüncü sırada gelmektedir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl yaklaşık 800.000 ile 1 milyon arasında yeni vaka teşhis edilmekte ve bu hastalığa bağlı 500.000 ölüm gerçekleşmektedir.

Kansere bağlı ölümler arasında, ülkeden ülkeye değişmekle birlikte ikinci veya üçüncü sırada yer alan bu hastalık, toplumda yaklaşık 50/100.000 oranında görülür. İstatistiksel olarak, bireylerin hayatları boyunca bu kansere yakalanma riski %5 civarındadır. Erkeklerde görülme oranı kadınlara göre biraz daha yüksektir (Erkek/Kadın oranı: 1.3).

Erken Teşhis ve Tedavi Başarısı

Son 20 yılda geliştirilen tarama programları ve tedavi yöntemleri, kalın bağırsak kanserine bağlı ölüm oranlarını ciddi ölçüde azaltmıştır. Günümüzde erken teşhis sayesinde hastaların %65'ine tedavi edici (küratif) cerrahi girişim uygulanabilmektedir.

Hastalığın evrelerine göre sağkalım ve yayılım durumları şu şekildedir:

• Cerrahi Başarı: Uzak metastazı olmayan ve küratif cerrahi uygulanan hastalarda 5 yıl yaşama oranı %80'e kadar çıkmaktadır.
• Genel Ortalama: Tüm evreler dahil edildiğinde 5 yıllık sağkalım oranı yaklaşık %50'dir.
• İleri Evre Durumu: Vakaların %20'sinde teşhis anında uzak metastaz saptanırken, %10'unda lokal yayılım nedeniyle tümör çıkarılamamaktadır.

Kalın bağırsak kanseri, tarama testleri ile kansere dönüşebilecek lezyonların erkenden saptanabilmesi sayesinde günümüzde önlenebilir kanserler kategorisinde değerlendirilmektedir.

Kalın Bağırsak Kanseri İçin Risk Grupları Kimlerdir?

Kalın bağırsak kanserlerinin %80'den fazlası poliplerden kaynaklanır. Polipler, bağırsağın iç yüzeyinde oluşan ve yaş ilerledikçe görülme sıklığı artan yapılardır. 50 yaş üzerindeki bireylerin %25-30'unda, 70 yaşındakilerin ise yarısında polip bulunur.

Kansere dönüşüm riskini artıran polip özellikleri:

• Polip çapının 1 cm'den büyük olması.
• Birden fazla (3'ten fazla) polip bulunması.
• Polipte displazi (mikroskopik değişiklikler) saptanması.

Genetik ve Kronik Hastalık Riskleri

Hastaların %5-6'sında Herediter adenomatöz polipozis gibi genetik geçişli ailevi hastalıklar görülür. Ayrıca, 20 yıldan uzun süren Ülseratif Kolit ve Crohn hastalığı gibi kronik iltihabi bağırsak hastalıkları olanlarda kanser riski %10-20 seviyelerine çıkmaktadır. Daha önce rahim veya yumurtalık kanseri öyküsü olan kadınlar da artmış risk grubundadır.

Kalın Bağırsak Kanseri Tarama Testleri

Taramalarda kullanılan yöntemlerin seçimi; testin duyarlılığına, maliyetine ve hastanın tıbbi durumuna göre belirlenir. Başlıca yöntemler şunlardır:

• Dijital Muayene (Rektal Tuşe): Anüse yakın son 10 cm'deki tümörleri saptar. 40 yaş üzeri her hastaya uygulanmalıdır.
• Dışkıda Gizli Kan (DGK): Oldukça ucuz ve etkili bir yöntemdir. Yılda bir veya iki kez yapılması ölümleri %20-%34 oranında azaltır.
• Sigmoidoskopi: Bağırsağın son 60 cm'lik kısmının incelenmesidir. Ölümleri %60-80 oranında azalttığı kanıtlanmıştır.
• Kolonoskopi: En etkin yöntemdir. Tüm bağırsağın incelenmesine ve poliplerin aynı anda çıkarılmasına (polipektomi) olanak tanır. Kanser sıklığını %75-%90 oranında azaltabilir.
• BT Kolonografi (Sanal Kolonoskopi): Bilgisayarlı tomografi ile yapılan, ağrı kesici gerektirmeyen hızlı bir yöntemdir.

Tarama Takvimi: Ne Zaman Başlanmalı?

Risk durumuna göre tarama başlangıç yaşları ve sıklıkları değişkenlik gösterir:

1. Normal Risk Grubu: 45 yaşından itibaren her yıl DGK testi, 50 yaşından itibaren periyodik endoskopik inceleme.
2. Aile Öyküsü Olanlar: Akrabasında 60 yaş öncesi kanser saptananlar, ilgili yaştan 10 yıl önce taramaya başlamalıdır.
3. Yüksek Riskli Genetik Gruplar: Tarama süreci 30 yaşında başlatılmalıdır.
4. Üst Yaş Sınırı: Genellikle 80 yaşından sonra, yaşam beklentisine bağlı olarak taramaların sonlandırılması önerilir.

Amerikan Kanser Cemiyeti Tarafından Önerilen İzleme Seçenekleri:

• Yılda bir kez dışkıda gizli kan aranması.
• 5 yılda bir sigmoidoskopi yapılması.
• 5 yılda bir çift kontrastlı kalın bağırsak filmi çekilmesi.
• 10 yılda bir kolonoskopi yapılması (En kapsamlı seçenek).

Tarama Testlerinin Yan Etkileri ve Riskleri

Tarama yöntemleri genel olarak güvenli olsa da bazı riskler barındırabilir. DGK testlerinde yanlış pozitiflik durumu gereksiz ileri tetkiklere yol açabilir. Kalın bağırsak filminde bağırsak delinmesi riski 25.000'de 1 iken, kolonoskopide bu oran 10.000'de 1'dir. Bu nedenle, özellikle kolonoskopi gibi işlemlerin mutlaka gastroenteroloji uzmanları tarafından yapılması, hatalı teşhis ve komplikasyon riskini minimize etmek açısından kritiktir.