İştahsız çocuk

Çocuklarda İştahsızlık: Bir Kabus mu Yoksa Geçici Bir Süreç mi?

Çocuklarda iştahsızlık, ebeveynlerin büyüme sürecinde en sık karşılaştığı ve zaman zaman bir kabusa dönüşebilen temel sorunlardan biridir. Aileler bu süreçte yoğun stres ve gerginlik yaşarken, sağlık profesyonellerinden gelen yanlış yönlendirmeler veya yetersizlik hissi uyandıran uyarılar bu karmaşayı artırabilmektedir. Yemek ve beslenme etrafında gelişen bu yoğun duygusal süreci yönetebilmek için iştahsızlık olgusuna sistematik bir bakış açısıyla yaklaşmak gerekir.

İştahsızlığı doğru değerlendirmek için öncelikle geçici iştahsızlık ile kalıcı (uzun dönemli) iştahsızlık arasındaki farkı anlamak kritik önem taşır. Bu iki durumun hem nedenleri hem de çözüm yöntemleri birbirinden tamamen farklıdır.

Geçici İştahsızlığın Temel Nedenleri

Çocuklarda aniden ortaya çıkan ve belirli bir süre sonra düzelen iştah kayıpları genellikle çevresel veya gelişimsel faktörlere dayanır. Geçici iştahsızlığın en yaygın nedenleri şunlardır:

• Azalmış Gereksinim: Çocuklar dönemsel olarak büyürler. 0-1 yaş arasındaki hızlı büyüme evresi, 1 yaşından sonra yavaşlar. Büyüme hızının düşmesiyle birlikte çocuğun kalori ihtiyacı ve dolayısıyla iştahı da doğal olarak azalır.
• Dikkat Dağılması: Özellikle 4-9 ay ve 12-14 ay dönemlerinde çocuklar çevreye karşı aşırı meraklıdır. Yemek yemek yerine etrafı izlemeyi veya oyun oynamayı tercih edebilirler. Bu dönemde çocukları televizyon karşısında beslemek yapılabilecek en büyük hatalardan biridir.
• Ağız ve Diş Problemleri: Diş çıkarma süreçleri, diş çürükleri veya ağız içindeki aflar beslenmeyi acılı bir hale getirebilir. Sorun giderildiğinde iştah genellikle normale döner.
• Hastalıklar: Soğuk algınlığı, boğaz enfeksiyonları ve mide-bağırsak rahatsızlıkları iştahı doğrudan keser. Hastalık sonrası genellikle bir "iştah patlaması" yaşanması normaldir.
• Çevre ve İklim Değişikliği: Taşınma, tatil veya mevsim geçişleri çocukların hassas dengelerini altüst ederek geçici iştahsızlığa yol açabilir.
• Duygusal Problemler: Aile içi huzursuzluklar, okul sorunları veya arkadaş ilişkilerindeki reddedilme hissi iştahı etkiler. Çözüm için altta yatan duygusal nedenin bulunması gerekir.
• İlaç Kullanımı: Antibiyotikler, vitaminler ve hiperaktivite ilaçları gibi pek çok farklı ilaç türü iştah mekanizmasını olumsuz etkileyebilir.

Kalıcı İştahsızlık Nedenleri ve Yapısal Faktörler

Eğer iştahsızlık uzun süredir devam ediyorsa, bu durumun altında yatan daha derin nedenler araştırılmalıdır. Kalıcı iştahsızlık şu başlıklar altında incelenebilir:

İştahsız Çocuklara Yaklaşım: Ne Yapmalı?

Kalıcı iştahsızlık durumunda mutlaka bir çocuk hekimi kontrolünde kan sayımı ve tiroid tetkikleri yapılmalıdır. Ancak çoğu vakada sorun, hatalı beslenme alışkanlıkları ve beklentilerle ilgilidir. Süreci yönetmek için şu stratejiler izlenmelidir:

1. Gerçekçi Beklentiler Oluşturun: Çocuğun iştahının günden güne değişebileceğini kabul edin. Beslenmeyi günlük değil, haftalık periyotlarla değerlendirin.
2. Görev Paylaşımı Yapın: Ne yeneceğine ebeveyn, ne kadar yeneceğine ise çocuk karar vermelidir.
3. Yemeği Pozitif Bir Deneyim Yapın: Yemek sofrası eleştiri alanı değil, eğlenceli bir paylaşım alanı olmalıdır. Yemeği ödül veya ceza aracı (şeker, çikolata vaadi) olarak kullanmayın.
4. Sürece Dahil Edin: Yemek hazırlanırken çocuğun fikrini almak veya mutfakta küçük görevler vermek ilgisini artırabilir.
5. Isrardan Kaçının: Sofrada yarım saatten fazla kalmayın. Çocuk yemiyorsa tabağı kaldırın ve bir sonraki öğüne kadar abur cubur verilmesini engelleyin.

Özetle; iştahsızlık çözümsüz bir problem değildir. Çoğu zaman ebeveynlerin sakinleşmesi, yiyecek kavgalarının son bulması ve çocuğun gelişimsel özelliklerinin tanınması bu süreci sağlıklı bir şekilde atlatmak için yeterlidir.

Dr. Beril Bayrak Bulucu