Hepatit c

Karaciğer ve Hayati Fonksiyonları

Karaciğer, vücudumuzun en geniş organı olup karın boşluğunun sağ üst kısmında, diyaframın hemen altında ve kaburgaların koruması altında yer alır. Yaşamsal faaliyetlerin sürdürülmesinde kritik roller üstlenen bu organ, aynı zamanda kendi kendini yenileme yeteneğine sahip benzersiz bir yapıdadır.

Hepatit Nedir?

Tıp literatüründe karaciğerde meydana gelen iltihabi reaksiyonlar hepatit olarak tanımlanır. Bu durum karaciğer hücrelerinde hasara yol açar ve iltihabi sürecin 6 aydan uzun sürmesi hali kronik hepatit olarak adlandırılır. Hepatit oluşumuna yol açan temel faktörler şunlardır:

• Hepatit virüsleri (A, B ve C tipleri)
• Bakteriyel enfeksiyonlar
• Çeşitli ilaç kullanımları ve uzun süreli alkol tüketimi
• Otoimmün hastalıklar
• Endüstriyel kimyasal maddelere maruziyet

Tedavi edilmeyen veya uzun süren iltihaplar, karaciğerde siroz gibi kalıcı ve geri dönüşümsüz hasarlara neden olabilir.

Hepatit C (HCV) ve Özellikleri

Hepatit C, Hepatit C virüsünün (HCV) neden olduğu bir karaciğer enfeksiyonudur. Diğer hepatit türlerinden farklı olarak HCV, yapısal özelliklerini sık değiştirdiği için bağışıklık sistemi tarafından tanınması ve yok edilmesi oldukça güçtür. Bu nedenle, enfekte olan kişilerin yaklaşık %85'inde hastalık kronikleşir.

Genotip Tayininin Önemi

Hepatit C virüsünün bilinen 3 ana tipi (genotip) bulunmaktadır. Tedavi planlaması yapılmadan önce mutlaka genotip tayini yapılmalıdır; çünkü hastalığın seyri ve tedaviye yanıt oranı virüs tipine göre değişir. Genotip 2 ve 3, Genotip 1'e göre tedaviye çok daha olumlu yanıt vermektedir.

Bulaşma Yolları ve Risk Grupları

Dünya genelinde yaklaşık 150 milyon insanın HCV ile enfekte olduğu tahmin edilmektedir. Virüs temel olarak enfekte kan ve kan ürünleri ile temas yoluyla bulaşır. Günümüzde kan merkezlerinde yapılan rutin testler sayesinde transfüzyon kaynaklı bulaşma riski minimuma inmiştir.

Yüksek risk altındaki gruplar:

• Damar yoluyla ortak iğne kullananlar
• Hemodiyaliz hastaları ve hemofili gibi düzenli kan ürünü alanlar
• Sağlık çalışanları
• Korunmasız ve çok partnerli cinsel yaşamı olanlar
• Hepatit C'li anneden doğan çocuklar

Hepatit C Belirtileri ve Tanı Yöntemleri

Hastalık genellikle sinsi ilerler ve erken dönemde hiçbir belirti vermeyebilir. Bazı vakalarda virüs alındıktan 15 gün ile 6 ay sonra halsizlik, iştahsızlık, eklem ağrıları ve bulantı gibi soğuk algınlığı benzeri şikayetler görülebilir. Tanı sürecinde kullanılan temel testler şunlardır:

1. ALT ve AST: Karaciğer enzim seviyelerindeki yükselişi gösterir.
2. Anti-HCV: Virüse karşı oluşan antikorları ölçer (virüs alımından 3-6 ay sonra pozitifleşir).
3. HCV-RNA: Virüsün kandaki miktarını belirleyen en duyarlı testtir (15 gün içinde sonuç verebilir).

Kronik Hepatit C ve Karaciğer Biyopsisi

Kronik vakalarda karaciğerdeki hasarın şiddetini belirlemek için karaciğer iğne biyopsisi uygulanır. Lokal anestezi altında alınan doku örneği ile iltihabın derecesi ve siroz gelişimi incelenir. Kronik Hepatit C hastalarının yaklaşık %20'sinde zamanla siroz, bir kısmında ise karaciğer kanseri gelişebilmektedir. Alkol kullanımı bu riskleri ciddi oranda artırır.

Tedavi Süreci ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Güncel tedavide temel amaç virüsü vücuttan tamamen temizlemektir. Tedavi başarısı genotipe göre %30 ile %80 arasında değişmektedir.

Hastaların uyması gereken kurallar:

• Kesinlikle alkol tüketilmemelidir.
• Parasetamol gibi ilaçlar doktora danışılmadan kullanılmamalıdır.
• Karaciğer yükünü artırmamak için Hepatit A ve B aşıları yaptırılmalıdır.
• Siroz gelişmediği sürece özel bir diyet gerekmez; ancak ağır olmayan egzersizler önerilir.

Korunma ve Takip

Hepatit C'ye karşı henüz koruyucu bir aşı bulunmamaktadır. Korunmak için jilet, diş fırçası, manikür aletleri gibi kişisel eşyaların ortak kullanımından kaçınılmalı; steril olmayan yerlerde dövme ve piercing yaptırılmamalıdır.

Riskli temas sonrası takip protokolü:

• 2. ve 4. haftalarda HCV-RNA testi
• 3, 6, 9 ve 12. aylarda Anti-HCV taraması
• Pozitifleşme durumunda vakit kaybetmeden standart tedaviye başlanması (Erken tedavi kronikleşme oranını %10'a kadar düşürebilir).