Epstein - Barr Virüsü ve Neden Olduğu Klinik Tablolar
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Epstein-Barr Virüsü (EBV) ve Genel Özellikleri
Epstein-Barr virüsü (EBV), tıp literatüründe Human Herpes virüs-4 olarak bilinen bir DNA virüsüdür. EBV enfeksiyonunun neden olduğu klinik tablolar, basit bir enfeksiyon hastalığından ciddi malignensilere (kötü huylu tümörlere) kadar geniş bir yelpazede değişkenlik göstermektedir. Bu virüs, insanlarda malignitelerle birlikte seyrettiği saptanan ilk insan tümör virüsü olma özelliğini taşır.
EBV Virüsünün Temel Özellikleri
EBV, biyolojik yapısı ve vücutta izlediği yol bakımından şu temel özelliklere sahiptir:
- Virüsü periferik kandan ve boğaz çalkantı suyundan üretmek mümkündür.
- EBV virüsünün farklı tiplerinin olduğu vurgulanmaktadır.
- Diğer herpes virüslerinde olduğu gibi, EBV birincil enfeksiyondan sonra vücutta yaşam boyu latent (uyuyan) bir virüs olarak kalmaktadır.
EBV Enfeksiyonunun Patogenezi ve Yayılımı
Latent virüs, orofarenksteki epitel hücrelerinde taşınır ve akut dönemde B lenfositlerini enfekte ederek sistemik dolanıma karışır. Akut EBV enfeksiyonu geçirildikten sonra virüsü taşıma süresinin ne kadar olduğu tam olarak bilinmemekle birlikte, taşıyıcılık oranları bağışıklık durumuna göre değişir.
| Hasta Grubu | Virüs Taşıma Oranı |
|---|---|
| Normal Bireyler | %15 - 20 |
| İmmünitesi Baskılanmış Hastalar | %50 - 60 |
Bağışıklık Sistemi ve EBV İlişkisi
Normal kişilerde primer enfeksiyondan sonra EBV, enfekte B lenfositlerinde latent olarak kalır. Bu hücreler, koruyucu antikorlar ve bağışıklık sistemi tarafından kontrol altında tutulur. Ancak immün yanıtın bir veya birden fazla elementinde fonksiyonel bozukluk gelişirse, EBV ile enfekte hücre havuzu büyür ve aktive edilen B lenfositleri lenfoma hücrelerine dönüşebilir.
İlginç bir durum olarak; seksüel geçişle enfekte olan serviksteki epitel hücrelerinde enfeksiyon sınırlanmakta, ne enfeksiyöz mononükleoz tablosu ne de lokal bulgular görülmektedir. Bu farklı klinik tabloların nedeni henüz tam olarak açıklanamamaktadır.
EBV Kaynaklı Başlıca Klinik Tablolar
EBV enfeksiyonları, enfeksiyöz mononükleoz gibi kendini sınırlayan benign (iyi huylu) bir hastalıktan, aşağıdaki malign tablolara yol açabilmektedir:
- Nasofarenks Kanseri
- Burkitt Lenfoma
- Hodgkin Hastalığı
- Lenfoproliferatif Hastalıklar
- Leomyosarkom (Özellikle bağışıklık sistemi baskılanmış hastalarda)
Nasofarenks Kanseri
Güney Çin’deki erkeklerde en sık rastlanılan malign tümör olan nasofarenks kanseri; Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika’daki erkeklerde de sık görülür. Hastalarda servikal lenfadenopati, östaki kanalında tıkanıklık, burun tıkanıklığı ve burun kanaması belirtileri izlenir. Tanı için BT (CT) ve MR (MRI) yöntemleri boyundaki kitleyi ayırt etmede yardımcı olurken, kesin tanı biyopsi ile konur. Lokal vakaların seyri genellikle iyidir.
Burkitt Lenfoma
Sıklıkla çenede yerleşen bu hastalık, Yeni Gine ve Doğu Afrika’daki en sık görülen çocukluk dönemi kanseridir. Ortalama başlama yaşı 5'tir. Hem Burkitt Lenfoma hem de Nasofarenks kanserinde EBV ile karşılaşma erken yaşlarda gerçekleşir. Bu hastalarda EBV antikorlarının sürekli yüksek bulunması, enfeksiyonun aktif olarak devam ettiğini gösterir. Tablonun gelişiminde virüsün yanı sıra genetik ve çevresel faktörler de etkilidir.
Hodgkin Hastalığı
Hodgkin hastalığı, gelişmekte olan ülkelerde çocukluk döneminde pik yapmaktadır. Vakaların büyük bir kısmında EBV antikor düzeyi yüksek saptanmaktadır.
Sonuç olarak; EBV virüsünün yol açtığı geniş klinik yelpazede halen birçok bilinmeyen bulunmaktadır. Virolojik ve genetik çalışmaların bu karmaşık tabloyu gelecekte tamamen aydınlatması beklenmektedir.
