Değeneratif diz osteoartriti (gonartroz)
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Diz Osteoartriti (Gonartroz): Eklemlerde İlerleyici Bozulma
Degeneratif osteoartrit, eklemin zamana ve kullanıma bağlı olarak gelişen ilerleyici bozulmasıdır. Genellikle Batı toplumlarında 55-60 yaşlarında görülürken, ülkemizde 40-50 yaşlarında eklem bölgelerinde başlayan ağrılarla kendini gösterir. Bu ağrılar tipik olarak hareketle birlikte hafifleme eğilimi gösterir. Vücudun en çok kullanılan ve yük altında kalan eklemlerinde bozulma süreci çok daha erken başlamaktadır.
Diz Osteoartriti (Gonartroz) Nedir?
Diz eklemi, vücut ağırlığımızı taşıyan ve merdiven inip çıkma gibi günlük aktivitelerimizi gerçekleştirmemizi sağlayan hayati bir organımızdır. Genellikle 40'lı yaşlardan sonra fark edilmeye başlanan diz osteoartriti (gonartroz), eklem yapısında meydana gelen bir dizi yapısal bozulmayı ifade eder. Bu süreçte şu değişimler gözlemlenir:
- Eklem aralığının daralması ve eklemin çarpılması,
- Amortisör görevi gören menisküslerin ezilmesi, sertleşmesi ve yırtılması,
- Kemik kıkırdak yüzeylerin aşınması ve yer yer defektlerin oluşması,
- Eklemi çevreleyen kapsül ve bağların elastikiyetini kaybetmesi,
- Damarsal dokunun dengesizleşmesi (azalması veya artması).
Gonartrozun Evreleri ve Kıkırdak Yapısı
Gonartroz, bozulmanın şiddetine göre 4 farklı dereceye ayrılır. 1. tip en hafif seviyeyi temsil ederken, 4. tip eklemin en ileri derecede bozulmuş halini ifade eder. Eklem yüzeyleri, kıkırdak adı verilen kaygan ve parlak seramik benzeri yapılardan oluşur. Menisküsler ise bu seramik yüzeylerin çizilmesini önleyerek eklemin ömrünü uzatan koruyucu dokulardır.
Kıkırdak dokusunun en önemli özelliği, içerisinde doğrudan damarsal yapı barındırmamasıdır. Beslenmesini eklem kenarındaki damarların salgıladığı sıvı yoluyla sağlar. Bu nedenle kıkırdak dokusundaki hasarların iyileşmesi ve tamiri oldukça uzun zaman alır.
Diz Osteoartritine Neden Olan Faktörler
Diz eklemini zorlayan ve osteoartrit gelişimini tetikleyen temel faktörler şunlardır:
| Risk Faktörleri | Açıklama |
|---|---|
| Fiziksel Yük | Kilo fazlalığı, ağır yük taşımak ve ağır işlerde çalışmak. |
| Yaşam Tarzı | Sigara ve alkol kullanımı, rutubetli ortamlar. |
| Genetik | Ailede diz artriti öyküsünün bulunması. |
| Travma | Diz bölgesine alınan darbeler ve sportif zorlanmalar. |
Tanı Yöntemleri: Muayene ve Görüntüleme
Osteoartrit, kan tetkiklerinde doğrudan bir değişiklik yapmaz; ancak ağrılı ve şiş alevlenme dönemlerinde CRP ve Sedimantasyon değerlerinde yükseklik görülebilir. Kesin tanı için iyi bir fiziksel muayene ve bunu destekleyen düz röntgen grafisi yeterlidir.
Osteoartrit tanısını koymak için MR çekilmesi zorunlu değildir. Hastalar arasında yaygın olan "MR olmazsa olmaz" kanısı tıbbi açıdan doğru değildir. MR tetkiki, özellikle 1. ve 2. derece vakalarda yumuşak dokuların (menisküs, bağlar) durumunu görmek veya ameliyat planlamak için tercih edilebilir. Ancak uzman bir hekim, muayene ile %90-%100 oranında doğru tanıyı koyabilir. Özellikle 3. ve 4. derece gonartroz vakaları, hastanın yürüyüşünden dahi kolayca anlaşılabilmektedir.
