Çocuk İstismarına Göz Yummayın!

Çocuk İstismarı ve İhmali: Toplumsal Bir Gerçeklik

Çocuk istismarı ve ihmali, son yıllarda dünya genelinde ve ülkemizde endişe verici bir artış göstermektedir. İstatistiklere göre İngiltere'de haftada dört, ABD'de ise günde üç çocuk bu nedenlerle hayatını kaybetmektedir. Ülkemizde ise çocuk istismarı oranları %10 ile %53 arasında değişirken; duygusal istismar %78, fiziksel istismar %24 ve cinsel istismar %9 seviyelerindedir. İstismara maruz kalan çocukların %70'inin 2-10 yaş grubunda olması, konunun vahametini ortaya koymaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), çocuk istismarını; bir yetişkin veya devlet tarafından bilerek ya da bilmeyerek yapılan, çocuğun sağlığını, fiziksel ve psiko-sosyal gelişimini olumsuz etkileyen davranışlar olarak tanımlar. Bu travmalar, genellikle çocuğa en yakın kişiler tarafından gerçekleştirildiği için tanımlanması ve tedavi edilmesi en zor süreçler arasında yer alır.

Çocuk İstismarı Türleri ve Tanımları

Çocuk istismarı literatürde dört ana grupta sınıflandırılmaktadır. Her bir tür, çocuğun ruhsal dünyasında tamiri güç yaralar açarak potansiyelini gerçekleştirmesine engel olmaktadır.

1. Çocuk İhmali

Çocuk ihmali, çocuğun beslenme, barınma, giyinme, eğitim, sağlık ve sevgi gibi temel ihtiyaçlarının bakmakla yükümlü kişilerce karşılanmamasıdır. İhmali istismardan ayıran en temel fark, istismarın aktif, ihmalin ise pasif bir durum olmasıdır. Fiziksel istismar kadar dramatik görünmese de çocukta yarattığı hasar benzer düzeydedir.

2. Duygusal İstismar

UNICEF tarafından; çocuğun kapasitesinin sürekli kötülenmesi, ağır zararlar verme veya terk etme ile tehdit edilmesi ve yaşından büyük taleplerde bulunulması olarak tanımlanır. Somut bulgusu olmadığı için en zor fark edilen türdür. Sürekli aşağılanan çocuklarda; özgüven eksikliği, antisosyal davranışlar, öğrenme güçlüğü ve dikkat dağınıklığı sıkça görülür.

3. Fiziksel İstismar

Çocuğun kaza dışı nedenlerle, sağlığına zarar verecek biçimde yaralanmasıdır. Türkiye'de 7-14 yaş grubundaki çocukların yaklaşık %40'ının cezalandırma yöntemi olarak fiziksel şiddete maruz kaldığı saptanmıştır. Araştırmalar, tokat atma ve kulak çekme gibi eylemlerin %25, sopa ile dövmenin ise %14 oranında olduğunu göstermektedir.

4. Cinsel İstismar ve Ensest

Cinsel istismar, bir erişkinin cinsel doyum için çocuğu kullanmasıdır. Bu durum temas içeren eylemlerin yanı sıra teşhircilik ve çocuk pornografisi gibi yöntemleri de kapsar. Ensest, aile içi otoriteye sahip bir erişkin ile çocuk arasındaki her türlü cinsel ilişkidir. Mor Çatı Derneği verilerine göre, cinsel şiddete uğrayanların %26'sı ensest mağdurudur.

İstismarın Görüldüğü Ailelerin Ortak Özellikleri

İstismarcı ebeveynler genellikle kendi memnuniyetini çocuğun ihtiyaçlarından üstün tutan ve çocuktan gerçekçi olmayan beklentileri olan kişilerdir. Bu ailelerde yaygın olarak görülen patolojiler şunlardır:

• Baskın ve Otoriter Model: Güç ve kontrol sağlamak için şiddete başvuran katı aile yapısı.
• Cinsel Sorunlar ve Sosyal İzolasyon: Ebeveynler arasında cinsel sorunların ve kısıtlı sosyal ilişkilerin varlığı.
• Rol Çatışması: Annenin ev kadınlığı rolünü kızına bırakması, babanın bakım vermeyi ensest yoluyla yapması.
• Alkol ve Madde Kullanımı: İstismar riskini artıran temel faktörlerden biridir.
• Yadsıma (İnkar): Olayın bir "seks eğitimi" olarak savunulması veya aile düzeni bozulmasın diye görmezden gelinmesi.

Çocuklar Neden Sessiz Kalır?

İstismar vakalarının sadece %5-10'u gün yüzüne çıkmaktadır. Çocukların yaşadıklarını gizleme nedenleri şunlardır:

1. Kendilerine inanılmayacağını düşünmeleri.
2. Başlarının belaya gireceğinden veya istismarcının tehdidinden korkmaları.
3. İstismarcıyı sevmeleri ancak yaptıklarından nefret etmeleri.
4. Nasıl anlatacaklarını bilmemeleri veya cinsel davranışın yanlış olduğunu fark etmemeleri.
5. Arkadaşları tarafından dışlanma veya "gammaz" olarak adlandırılma korkusu.

İstismarın Uzun Vadeli Ruhsal Etkileri

İstismara maruz kalan çocuklarda; travma sonrası stres bozukluğu, depresyon, aşırı kaygı, güven kaybı ve intihar girişimi gibi ciddi sağlık sorunları görülebilir. Yetişkinlik döneminde ise cinsellikten iğrenme, cinsel istek azlığı ve benzer şekilde cinsel saldırganlık eğilimi ortaya çıkabilmektedir.

Sonuç olarak; çocuk istismarı bir halk sağlığı sorunudur. Eğitim seviyesi arttıkça istismar oranları düşmektedir (Eğitimsiz ailelerde %40, eğitimli ailelerde %17). Bu nedenle caydırıcı yasal düzenlemeler, aile eğitim programları ve toplumsal duyarlılık hayati önem taşır. Çevrenizde bir çocuğun istismara uğradığından şüpheleniyorsanız, lütfen sessiz kalmayın ve gerekli mercilere başvurun.

Pedagog Sevil Gümüş
Kurucu, Aile ve Çocuk Danışmanı
Parenting Skills & Counseling (PSC)