Beslenme ve kanser
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kanser Nedir ve Toplum Sağlığı İçin Neden Önemlidir?
Kanser, kontrolsüz şekilde çoğalan hücrelerin normal işleve sahip hücreleri yok etmesiyle ortaya çıkan geniş bir hastalık grubudur. Vücuttaki tüm doku ve organlarda gelişebilen bu hastalık, yüksek öldürücü oranı ve görülme sıklığı nedeniyle kritik bir halk sağlığı sorunudur. Türkiye'de her yıl yaklaşık 150.000 kişinin kansere yakalandığı tahmin edilmektedir. Sebebi bilinen ölümler arasında kanser, kardiyovasküler sistem hastalıklarından sonra ikinci sırada yer almaktadır.
Kanser Riskini Etkileyen Faktörler
Kanser oluşumunda yaşam tarzı ve çevresel etkenler belirleyici rol oynar. Aşağıdaki tabloda risk artıran ve azaltan temel unsurlar karşılaştırmalı olarak sunulmuştur:
| Kanser Riskini Artıran Faktörler | Kanser Riskini Azaltan Faktörler |
|---|---|
| Aşırı alkol ve sigara kullanımı | Alkol alımının azlığı ve sigarasız ortam |
| Radyasyona maruz kalma | Radyasyondan korunma |
| Düzensiz yaşam ve çok eşlilik | Tek eşlilik |
| Aşırı yağlı beslenme ve düşük lif alımı | Bol taze sebze, meyve ve posalı diyet |
| Yapay kimyasallar ve olumsuz çalışma koşulları | Kimyasal ve pestisit maruziyetinin azlığı |
| Bakteri ve virüs enfeksiyonları | Enfeksiyonların kontrol altında olması |
| Tütsülenmiş ve aşırı tuzlu besinler | Günlük kalorinin yağdan gelen oranının <%30 olması |
Kanserin Genel Sebepleri ve Beslenmenin Rolü
Araştırmalar, kanser vakalarının yaklaşık %80'inin çevresel etkenlere bağlı olduğunu göstermektedir. Bu etkenler arasında beslenme, kadınlarda görülen tümörlerin %50'sinden, erkeklerde ise %30'undan sorumludur. Amerika'da yapılan çalışmalar, diyet faktörlerinin tüm kanserlerde %70, kansere bağlı ölümlerde ise %35 oranında etkili olduğunu kanıtlamıştır.
Kanserin genel sebepleri ve dağılım oranları şu şekildedir:
- Dengesiz Beslenme: %35
- Sigara: %30
- Enfeksiyon Hastalıkları: %10
- Mesleki Nedenler: %4
- Alkol: %3
- Çalışma Ortamı (Toz/Kir): %2
- Gıda Katkı Maddeleri: %1
Besin Öğeleri ve Kanser İlişkisi
Besinler hem kanser yapıcı hem de kanser önleyici maddeler içerebilir. Bu süreçte protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve minerallerin dengesi hayati önem taşır.
- Proteinler: Aşırı hayvansal protein tüketimi (özellikle yağlı etler) meme, rahim ve kolon kanseri riskini artırabilir. Ancak yağsız hayvansal protein tüketimi riskle ilişkili değildir.
- Karbonhidratlar ve Posa: Kepekli tahıllar, kuru baklagiller ve taze sebzelerden gelen posa (lif), bağırsakların düzenli çalışmasını sağlayarak kolon kanserini önlemede etkindir.
- Yağlar: Fazla yağ alımı, kanserojen maddelerin vücutta birikmesine ve hormon dengesinin bozulmasına neden olur. Özellikle kızartılmış ve okside olmuş yağlar bağışıklık sistemini zayıflatır.
- Vitaminler (A, C, E, D, B): C vitamini kanserojenleri etkisiz hale getirirken, E vitamini güçlü bir antioksidan görevi görür. D vitamini ve kalsiyum ise kemik kanseri riskini azaltır.
- Mineraller: Selenyum, çinko ve demir gibi mineraller savunma sistemini güçlendirir. İyot eksikliği ise tiroit kanseri riskini artırabilir.
Obezite ve Kanser Riski
Beslenmenin temel yapı taşlarının gereğinden fazla tüketilmesi sonucu oluşan obezite, kanserin en önemli nedenlerinden biridir. Şişmanlık; kadınlarda meme ve uterus, erkeklerde ise kolon ve prostat kanseri riskini ciddi oranda artırır. Yağ tüketiminin yüksek olması hem obeziteye zemin hazırlar hem de kanser ilerletici etki gösterir.
Hatalı Pişirme ve Saklama Yöntemlerine Dikkat
Besinlerin soframıza gelene kadar geçtiği aşamalar sağlığımızı doğrudan etkiler. Kanserojen maddelerin oluşumunu engellemek için şu noktalara dikkat edilmelidir:
- Yüksek Isıdan Kaçının: Etin ateşe çok yakın (ızgara) veya uzun süre kızgın yağda pişirilmesi kanserojen maddeler üretir.
- Sebze ile Pişirme: Eti tek başına pişirmek yerine sebzelerle (türlü, taze fasulye vb.) pişirmek zararlı mutajen oluşumunu önler.
- Saklama Koşulları: Tahılları nemli ortamlarda saklamak küf toksinlerine yol açar. Çözünmüş gıdalar asla tekrar dondurulmamalıdır.
- Kap Seçimi: Turşu, salça veya reçel gibi gıdalar deterjan kutularında veya boyalı plastiklerde saklanmamalıdır; bu kaplardan gıdaya kurşun geçişi olabilir.
Kanserden Korunmak İçin Altın Beslenme Önerileri
- İdeal kilonuzu koruyun ve yeterli/dengeli beslenin.
- Yağ tüketimini azaltın; kızartma ve kavurma yerine haşlama, ızgara veya buğulama yöntemlerini seçin.
- Günlük tuz tüketimini 5-6 gram ile sınırlayın.
- Günde en az 3-5 porsiyon sebze ve meyve tüketin.
- Şeker ve rafine tahıllar yerine tam taneli tahılları ve kepekli ekmeği tercih edin.
- Haftada en az 3 gün 30 dakika fiziksel aktivite (yürüyüş, yüzme vb.) yapın.
- Alkol ve tütün ürünlerinden tamamen uzak durun.
Uzm. Dyt. Yüksel Turan TAŞDEMİR
Beslenme ve Diyet Uzmanı
