Allerjik rinit nedir? tedavisi nasıl olur?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Allerjik Rinit Nedir? Tanımı ve Temel Belirtileri
Allerjik rinit, burun mukozasının inflamasyonu ile karakterize, toplumda oldukça sık rastlanan bir sağlık sorunudur. Klinik olarak; burun tıkanıklığı (konjesyon), burun akıntısı (rinore), hapşırma ve kaşıntı belirtilerinden en az ikisinin günde bir saatten fazla sürmesi veya tekrarlayıcı olması şeklinde tanımlanır.
Hastalığın temelinde, nazal mukozada artış gösteren eozinofil, bazofil ve mast hücreleri yer alır. Bu hücreler, yüksek afiniteli IgE reseptörleri aracılığıyla histamin ve diğer allerjik mediatörleri salgılayarak allerjik reaksiyonu başlatır. Tüm popülasyonun %10-20'sini etkilediği tahmin edilen bu durum, en sık görülen allerjik hastalıktır.
Allerjik Rinitin Etyopatogenezi ve Risk Faktörleri
Allerjik rinitin görülme sıklığı; genetik yatkınlık, yoğun kent yaşamı ve çevresel maruziyetlerin artmasıyla paralel olarak yükselmektedir. Hastalık her yaşta başlayabilse de, tipik olarak 12-15 yaşları arasında ve genellikle 40 yaşından önce ortaya çıkar.
Predispozan (Hazırlayıcı) Faktörler
Allerjik rinitli bireylerin üst solunum yolları, non-spesifik uyaranlara karşı hiper-reaktiftir. Semptomları tetikleyen başlıca faktörler şunlardır:
- Herediter Faktörler (Atopi): Kişinin çevresindeki allerjenlere genetik olarak tepki verme yeteneğidir. Genellikle ailevi özellik gösterir.
- Çevresel İrritanlar: Soğuk hava, nem, hava kirliliği (sülfürdioksit), duman, parfümler ve tozlar.
- Endokrin Değişimler: Ergenlik, gebelik ve menopoz dönemlerindeki hormonal dalgalanmalar.
- Enfeksiyonlar: Viral veya bakteriyel etkenler doku geçirgenliğini artırarak hassasiyet yaratabilir.
Klinik Sınıflandırma: Mevsimsel ve Perennial Rinit
Allerjik rinit, duyarlı olunan allerjenle karşılaşma süresine göre iki ana başlıkta incelenir:
- Mevsimsel Allerjik Rinit (Saman Nezlesi): En sık nedeni polenlerdir (ağaç, çimen, ot). Sıcak ve kuru günlerde semptomlar artarken, yağmurlu havalarda azalır. Genellikle göz semptomları ile birliktedir.
- Perennial Allerjik Rinit (Yıl Boyu Süren): Semptomlar yıl boyu devam eder. En önemli nedeni ev tozu akarlarıdır (akar). Erişkinlerde daha sık görülür ve kronik burun tıkanıklığına bağlı komplikasyonlar (koku kaybı, horlama) ön plandadır.
Tanı Yöntemleri ve Fizik Muayene Bulguları
Tanı süreci detaylı bir anamnez (hasta öyküsü) ile başlar. Hekim; semptomların periyodunu, aile öyküsünü, ev/iş ortamını ve evcil hayvan varlığını sorgular.
Fizik Muayene Belirtileri
- Allerjik Shiners: Göz altlarında oluşan mavi-mor halkalar.
- Allerji Selamı (Allergic Salute): Özellikle çocuklarda burun kaşıntısı nedeniyle burnun el ayasıyla yukarı itilmesi.
- Transvers Nazal Hat: Sürekli burun sürtmeye bağlı burun sırtında oluşan yatay çizgi.
- Mukoza Görünümü: Muayenede burun mukozası soluk, ödemli ve sıklıkla mavimsi-mor renktedir.
Laboratuvar ve Tanı Testleri
| Test Yöntemi | Açıklama |
|---|---|
| Prick Deri Testi | En yaygın, hızlı ve güvenli testtir; deriye damlatılan allerjenlere verilen yanıt ölçülür. |
| Spesifik IgE (RAST) | Kan örneğinde allerjene özgü antikorların ölçülmesidir; ilaç kullanımından etkilenmez. |
| Nazal Smear | Burun salgısında eozinofil oranının (%25 üzeri) incelenmesidir. |
| Rinomanometri | Burun tıkanıklığının ve hava yolu direncinin objektif ölçümüdür. |
Ayırıcı Tanı: Karıştırılabilecek Durumlar
Allerjik rinit belirtileri birçok farklı durumla benzerlik gösterebilir. Ayırıcı tanıda şu tablolar dikkate alınmalıdır:
- Vazomotor Rinit: Allerjik olmayan, fiziksel uyaranlara (sıcak-soğuk) aşırı duyarlılık.
- NARES: Alerji testi negatif çıkan ancak burun salgısında yoğun eozinofil bulunan sendrom.
- İlaca Bağlı Rinit: Aspirin, bazı tansiyon ilaçları veya uzun süreli dekonjestan kullanımı sonucu oluşur.
- Hormonal Rinit: Gebelik veya hipotiroidi gibi durumlar.
Tedavi Yaklaşımları
Günümüz tedavi olanakları hastalığı tamamen ortadan kaldırmasa da yaşam konforunu önemli oranda artırır.
1. Hasta Eğitimi ve Sakınma
Tedavinin temeli allerjenden uzak durmaktır. Polen mevsiminde pencerelerin kapalı tutulması, dış ortamda maske kullanımı ve hava temizleyicilerin tercih edilmesi önerilir.
2. Medikal Tedavi
- Antihistaminikler: Kaşıntı, hapşırma ve akıntıyı önlemede etkilidir. Yeni nesil ajanlar sedasyon yapmaz.
- Topikal Kortikosteroidler: En etkili tedavi seçeneğidir. İnflamasyonu baskılar; ancak etkileri birkaç gün içinde başlar.
- Dekonjestanlar: Burun tıkanıklığını hızla açar. 5 günden uzun kullanılmamalıdır, aksi halde bağımlılık (rinitis medikamentoza) yapabilir.
- Mast Hücre Stabilizörleri: Reaksiyon başlamadan önce kullanıldığında koruyucudur.
3. İmmünoterapi (Aşı Tedavisi)
İmmünoterapi, hastalığın doğal seyrini değiştirme potansiyeline sahip tek yöntemdir. Belirlenen allerjenlerin artan dozlarda vücuda verilmesiyle bağışıklık toleransı hedeflenir.
Önemli Not: İmmünoterapi, sadece bu konuda eğitimli uzmanlarca uygulanmalıdır. Nadir de olsa anafilaksi (alerjik şok) riski taşıdığından, müdahale imkanı olan merkezlerde yapılmalıdır. Genellikle 5 yaş altı çocuklarda, ağır astımlılarda ve beta blokör kullananlarda tercih edilmez.
