Adet görememe ( amenore )

Amenore Nedir? Adet Görememe Tanımı ve Kapsamı

Tıp dilinde adet kanamasının olmaması durumuna amenore denir. Bir kadının en az 3-6 ay boyunca adet görmemesi veya düzenli adet gören bir kadında üst üste 3 siklus boyunca kanamanın gerçekleşmemesi klinik olarak amenore kabul edilir. Bu süreden daha kısa süreli aksamalar ise genellikle adet rötari veya adet gecikmesi olarak adlandırılır.

Kadın hayatının belirli dönemlerinde adet görülmemesi doğal bir süreçtir. Ergenlik öncesi, gebelik, emzirme ve menopoz dönemlerinde yaşanan bu durum fizyolojik amenore olarak tanımlanır. Bu dönemlerin dışında gelişen tüm adet görememe durumları ise patolojik amenore kategorisine girer ve tıbbi değerlendirme gerektirir.

Amenore Türleri: Primer ve Sekonder Amenore

Adet görememe durumu, ortaya çıkış zamanına ve hastanın geçmişine göre iki ana gruba ayrılır:

1. Primer Amenore: Genç bir kızın 18 yaşına gelmesine rağmen hiç adet görmemiş olmasıdır. Daha detaylı bir tanımla; sekonder seks karakterleri (meme gelişimi vb.) gelişmemişse 14 yaşına kadar, bu karakterler gelişmişse 16 yaşına kadar adet kanamasının başlamaması durumudur. Görülme sıklığı %0.1 ile %2.5 arasındadır.
2. Sekonder Amenore: Daha önce normal adet düzeni olan bir kadının 6 ay veya daha uzun süre adet görmemesidir.

Primer Amenore Nedenleri

Primer amenore genellikle genetik veya yapısal gelişim kusurlarından kaynaklanır. Başlıca nedenler ve görülme oranları şöyledir:

Diğer Etkenler:

• Hipotalamus ve hipofiz kaynaklı tümörler veya patolojiler
• İmperfore Hymen (Kızlık zarının kapalı olması)
• Turner Sendromu ve Galaktozemi
• Vajina, serviks veya rahmin doğuştan gelişmemiş olması (Agenezi)
• Transvers vajinal septum (Vajinada perde)

Sekonder Amenore Nedenleri

Sekonder amenorenin en yaygın nedeni gebeliktir. Diğer nedenler ise şunlardır:

• Hormonal ve Endokrin Faktörler: Polikistik over sendromu (PKOS), erken menopoz, tiroid hastalıkları (hipotiroidi/hipertiroidi) ve diyabet.
• Yaşam Tarzı ve Psikoloji: Stres, depresyon, aşırı zayıflık, hızlı kilo kaybı ve ağır egzersiz.
• Tıbbi Müdahaleler: Doğum kontrol hapı kullanımı sonrası, kemoterapi, radyoterapi ve endometrial ablasyon.
• Yapısal Sorunlar: Rahim içi yapışıklıklar (Asherman Sendromu).
• İlaçlar: Sistemik steroidler, danazol ve GnRh analogları.

Adet Döngüsünü Sağlayan 4 Temel Kompartman

Sağlıklı bir adet döngüsü için vücuttaki şu dört merkezin uyum içinde çalışması şarttır:

• Kompartman 1 (Rahim ve Vajina): Kanamanın gerçekleştiği ve dışarı aktığı yoldur.
• Kompartman 2 (Yumurtalıklar): Östrojen ve progesteron üretim merkezidir.
• Kompartman 3 (Hipofiz Bezi): Yumurtalıkları uyaran FSH ve LH hormonlarını salgılar.
• Kompartman 4 (Hipotalamus): Beyindeki ana kontrol merkezidir; hipofizi yönetir.

Bu sistemdeki herhangi bir aksama (örneğin Anoreksia Nervosa kaynaklı hipotalamik baskılanma veya hipofizdeki prolaktinoma tümörleri) adet düzenini bozar.

Teşhis ve Tanı Yöntemleri

Adet görememe şikayetiyle başvurulduğunda izlenen yol haritası şu şekildedir:

1. Gebelik Testi: Sekonder amenorede ilk olarak gebelik ekarte edilmelidir.
2. Hormon Analizi: Tiroid (TSH), Prolaktin, FSH ve LH seviyeleri ölçülür. FSH ve LH yüksekliği genellikle yumurtalık kaynaklı bir soruna (erken menopoz vb.) işaret eder.
3. Progesteron Testi: Hastaya progesteron verilerek kanama olup olmadığı gözlemlenir. Kanama olmaması östrojen eksikliğini veya rahim içi bir sorunu gösterir.
4. Görüntüleme: Ultrasonografi, CT, MR veya rahim içini incelemek için Histeroskopi ve HSG kullanılabilir.

Tedavi Yaklaşımları

Tedavi, doğrudan amenoreye yol açan temel nedene göre planlanır:

• Yaşam Tarzı Düzenlemeleri: Sorun stres, aşırı zayıflık veya beslenme yetersizliği ise bu faktörler düzeltilir.
• İlaç Tedavisi: Hormon bozukluklarında (PKOS, anovulasyon) doğum kontrol hapları veya hormon takviyeleri kullanılır. Yüksek süt hormonu (prolaktin) durumunda ilaçla tümör küçültme hedeflenir.
• Cerrahi Müdahale: Kızlık zarının kapalı olması, vajinal perde veya rahimdeki anatomik bozukluklar cerrahi yöntemlerle tedavi edilir.
• Yapısal Sorunlar: Rahim içi yapışıklıklar (Asherman Sendromu) cerrahi olarak açılır.